Proefschriften

Auteur: Okka Jansen
Datum: 8 maart 2013
Universiteit: Wageningen University

Kustwateren zijn rijke mariene ecosystemen. In de Nederlandse kustwateren zijn bruinvissen de meest voorkomende kleine walvisachtigen. De aantallen en verspreiding van bruinvissen zijn in de afgelopen decennia sterk veranderd. De vraag is waarmee deze veranderingen samenhangen. Promovenda Okka Jansen onderzocht in dat kader de voedselecologie van de bruinvis in de Nederlandse kustwateren. Lees meer.

Auteur: Henrike Andresen
Datum: 8 januari 2013
Universiteit: Vrije Universiteit Amsterdam

Een klein verschil in lichaamsgrootte heeft een grote invloed op de overlevings­kans van jonge schelpdieren, concludeert Henrike Andresen in haar proefschrift. Zij onderzocht predatie door kreeftachtigen op tweekleppige schelpdieren in de vroege fase van het bodemleven. Lees meer.

Auteur: Andreas Zipperle
Promotiedatum: 1 oktober 2012
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Het kleine zeegras (Zostera noltii) in de noordelijke Waddenzee is veel veerkrachtiger dan men dacht. Veranderende omstandigheden in de zee zijn dan ook geen grote bedreiging voor deze soort. Een nieuw ontdekte overlevingsstrategie blijkt daarbij van belang. Dat concludeerde Andreas Zipperle uit zijn promotieonderzoek naar de voortplantingsstrategie van het kleine zeegras in de Waddenzee. Lees meer. 

Auteur: Maarten Schrama
Datum: 29 juni 2012
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Grote grazers stampen de kweldergrond van Schier soortenrijk.
Maarten Schrama onderzocht de ecologische systemen op de kwelders van Schiermonnikoog in verschillende stadia van rijpheid. Hij ontdekte onder meer dat de grote grazers de kwelder soortenrijk houden door de grond aan te stampen. Dit effect is uniek voor kwelders en verklaart tevens waarom natuurbeheer met grote grazers vaak veel minder goed werkt in andere natuurgebieden. Lees meer. 

Auteur: Eelke Folmer
Datum: 20 april 2012
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Hypes op het wad; Steltlopers imiteren elkaar
De huidige verspreidingsmodellen voor sociale dieren schieten tekort omdat ze geen rekening houden met het feit dat er naast competitie ook aantrekking tussen soortgenoten plaatsvindt, concludeert Eelke Folmer in zijn proefschrift. Hij deed onderzoek naar ‘zelforganisatie’ op wadplaten, onder andere bij voedselzoekende steltlopers. Lees meer.

Auteur: Jutta Leyrer
Datum: 3 oktober 2011
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Overwintering in West-Afrika gevaarlijker dan gedacht voor de kanoet.
Het lijkt erop dat niet de ultralange trektocht van de kanoet de hoogste tol eist onder de populatie, zoals algemeen gedacht werd, maar dat de meeste sterfte pas optreedt na aankomst in het overwinteringsgebied, concludeert Jutta Leyrer. Zij bracht de gevaarlijke en voorspoedige momenten in de jaarlijkse levenscyclus van de steltloper in kaart. Lees meer.

Auteur: Ellen Weerman
Promotiedatum: 11 mei 2011
Universiteit: Radboud Universtiteit Nijmegen

Golvende getijdenplaten mooi maar ook nuttig
We denken bij landschappen vaak aan bergen en beken, waar de geologie bepaalt welke planten op welke plek kunnen groeien. Maar het kan ook andersom gebeuren: dat planten de ingenieurs zijn van een ecosysteem en door interacties met de omgeving het landschap juist vormgeven. Lees meer.

Auteur: Ciska Veen
Datum: 29 april 2011
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Onder- en bovengrondse organismen staan met elkaar in verbinding via planten. Ze eten plantenmateriaal en veranderen de nutriëntenkringloop in de bodem. Dit heeft een belangrijke invloed op plantengroei en de soortensamenstelling in de plantengemeenschap. Ciska Veen onderzocht hoe het samenspel tussen bovengrondse gewervelde herbivoren en bodemorganismen de plantengemeenschap beïnvloedt. Een deel van het veldwerk werd uitgevoerd op Schiermonnikoog. Lees meer.

Auteur: Arjen de Vos
Datum: 20 april 2011
Universiteit: Vrije Universiteit Amsterdam

Van zoute kwel naar zilte bron
Door het telen van zouttolerante gewassen kan verzilting ook als een kans voor duurzame zilte landbouw worden opgevat, in plaats van als een probleem dat bestreden moet worden. Dit blijkt uit het promotieonderzoek van Arjen de Vos. Bodemverzilting vormt een serieuze bedreiging voor landbouwgronden. Ongeveer een kwart van Nederland is gevoelig voor verzilting en het is al nodig om deze gebieden door te spoelen met (kostbaar) zoet water om de verzilting tegen te gaan. Lees meer.

Auteur: Piet van den Hout
Datum: 17 december 2010
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Een slimme steltloper is op zijn predator voorbereid.
Hoewel roofvogels weinig invloed hebben op het sterftecijfer onder steltlopers als kanoeten en steenlopers, wordt het gedrag en de lichaamseigenschappen van de individuele prooivogel wel sterk beïnvloed door het predatiegevaar. Piet van den Hout onderzocht de vraag welke invloed predatoren zoals valkachtigen hebben op populaties en individuen van niet-broedende steltlopers. Lees meer.

Auteur: Andreas Dänhardt
Datum: 19 november 2010
Universiteit: Universität Oldenburg

In dit proefschrift wordt de invloed van verspreidingspatronen van vis in tijd en ruimte op de reproductie van Grote Sterns Sterna hirundo onderzocht.
Lange termijn veranderingen in het broedsucces kunnen verklaard worden door de aanwezigheid van Noordzee haring Clupea harengus. Lees meer.

Auteur: Deniz Haydar
Datum: 18 juni 2010
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Natuurlijke ecosystemen bestaan niet in de Noord-Atlantische Oceaan. De omvang van mariene bioinvasies is veel groter dan algemeen wordt aangenomen, en natuurlijke ecosystemen bestaan niet in de Noord-Atlantische Oceaan, concludeert Deniz Haydar uit haar promotieonderzoek naar het vóórkomen van exoten in de Noordzee. We blijken mogelijk honderden mariene bioinvasies over het hoofd te hebben gezien. Dat kunnen ook soorten zijn die een belangrijke rol spelen in ecosystemen. Lees meer.

Auteur: Pedro Lourenço
Datum: 14 juni 2010
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Voor grutto's belangrijke Portugese rijstvelden verdienen bescherming
Voor grutto's (Limosa limosa) van de limosa-ondersoort zijn de rijstvelden van het Iberische schiereiland belangrijke pleisterplaatsen op hun jaarlijkse trek van West-Afrika naar Noord-Europa. Om de bescherming van deze gebieden te garanderen stelt Pedro Lourenço de volgende beheersmaatregelen voor: houd een gedeelte van de rijstvelden onder water gedurende de winter en wijs de meest belangrijke rijstgebieden voor grutto's aan als beschermd (natuur)gebied. Lees meer.

Auteur: Casper Kraan
Promotiedatum: 26 april 2010
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

De Nederlandse Waddenzee dreigt door een afnemende voedselvoorraad een knelpunt te worden in de jaarlijkse migratiecyclus van de kanoet. Dat blijkt uit het promotieonderzoek van Casper Kraan. Hij bestudeerde twee ondersoorten van de kanoet, de Calidris canutus islandica en de Calidris canutus canutus. 'Het lijkt erop dat beide soorten er niet meer in slagen om voldoende aan te sterken in het Waddengebied,' zegt Kraan. Lees meer.

Auteur: Abel Gyimesi
Promotiedatum: 29 januari 2010
Universiteit: Universiteit Utrecht

Zwanen verklappen waar ze worden verstoord
Op welke plekken zwanen verstoring door recreanten ervaren, is af te lezen aan de hoeveelheid voedsel die ze achterlaten. Tenminste, als je corrigeert voor andere milieufactoren zoals bodemsoort en waterdiepte. Dat blijkt uit onderzoek, waarop onderzoeker Abel Gyimesi van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) op vrijdag 29 januari promoveerde aaan de Universiteit Utrecht. Lees meer

Auteur: Eva Remke
Promotiedatum: 14 januari 2010
Universiteit: Radboud Universiteit Nijmegen

De luchtverontreiniging met zuren en meststoffen (stikstofverbindingen) wordt sinds de tachtiger jaren onderkend als een groot probleem, toen bossen in Europa op grote schaal begonnen af te sterven. Sindsdien zijn in een aantal ecosystemen (heiden, kalkgraslanden) de gevolgen van de luchtvervuiling onderzocht. In dit onderzoek van Eva Remke is de kwetsbaarheid van korstmosrijke duingraslanden voor vermesting vanuit de lucht vastgesteld. Zij bekeek de effecten van stikstofdepositie in zowel sterk aangetaste gebieden als Terschelling als op nagenoeg intacte locaties rondom de Oostzee. Lees meer

Auteur: Julia Schröder
Promotiedatum: 11 januari 2010
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Fatale vergrijzing onder grutto's in Nederland
Het zal niet lang meer duren voor de grutto in Nederland een zeldzame broedvogel is. Als er niet snel ingrijpende maatregelen worden genomen, tenminste. Dat stelt Julia Schröder naar aanleiding van haar onderzoek naar fitnesscorrelaties bij de grutto. Er is, met name, niet genoeg jonge aanwas. Lees meer

Auteur: Alma de Groot
Promotiedatum: 23 oktober 2009
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Kwelders, begroeide gebieden die periodiek door de zee worden overspoeld, staan in de belangstelling vanwege hun bijdrage aan kustbescherming en biodiversiteit. Om deze dynamische gebieden goed te kunnen beheren is inzicht nodig in de opslibbing en ontwikkeling van kwelders op lange termijn. Lees meer

Auteur: Karin Troost
Promotiedatum: 9 oktober 2009
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

In dit proefschrift wordt onderzocht waardoor de Japanse oester zich zo snel heeft kunnen vestigen in Nederland en wat daarvan de gevolgen zijn voor inheemse schelpdieren. Tegenwoordig komen verscheidene niet-inheemse diersoorten voor in Nederland, waarvan de Japanse oester een van de meest succesvolle is. Lees meer

Auteur: Joana Campos
Promotiedatum: 10 september 2009
Universiteit: Vrije Universiteit Amsterdam

De bruine of gewone garnaal Crangon crangon is een van de meest voorkomende soorten in Europese ondiepe kustwateren en belangrijk voor de Noordzeevisserij. Joana Campos bevestigt in haar promotieonderzoek dat vrouwelijke garnalen sneller groeien dan mannelijke en dat de trends voor beide geslachten apart bestudeerd moeten worden. Hun groei is misschien langzamer dan eerder werd aangenomen maar zij presenteert in haar proefschrift voorstellen om het visserijbeheer te verbeteren. Lees meer.

Auteur: Debbie Buehler
Datum: 7 november 2008
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Immuniteit kanoet varieert tijdens jaarcyclus
"Hoe gaan trekvogels om met het risico ziek te worden en hoe verdelen ze de hulpbronnen die nodig zijn voor de immuunfuntie tijdens hun drukke jaarcyclus?" Het proefschrift van Debbie Buehler probeert ons begrip van de jaarcyclus van immuunfunctie in verschillende omgevingen te vergroten. Kanoeten, waadvogels die over lange afstand trekken, werden gebruikt als modelsoort voor experimentele- en veldstudies. Lees meer.

Auteur: Götz Eichhorn
Datum:    23 juni 2008
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

De flexibiliteit van de brandgans
Een zo optimaal mogelijke management van tijd en (voedsel)energie is erg belangrijk voor het maximeren van de fitness van het individu (dus op de overleving en het voortplantingssucces). Götz Eichhorn onderzocht de aspecten van de tijdsplanning en het verkrijgen en benutten van voedselbronnen bij de brandgans Branta leucopsis tijdens de voorjaarstrek en tijdens het broedseizoen. Hij constateerde een opmerkelijke flexibiliteit van deze gans in zijn trek- en broedgedrag. Lees meer.

Auteur: Meinte Engelmoer
Promotiedatum: 7 januari 2008
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

In dit proefschrift wordt het het numerieke en functionele belang van de Waddenzee voor 12 soorten steltlopers in de afgelopen 30 jaar behandeld. De resultaten van tellingen en vangsten van deze twaalf steltlopersoorten worden behandeld. Lees meer

Auteur: Joana Cardoso
Datum: 21 september 2007
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Groei en overleving van tweekleppigen in de Waddenzee
In de Waddenzee treden grote verschillen in omgevingsfactoren op, zoals watertemperatuur, zoutgehalte, voedselaanbod, stroming, die de groei, overleving en voortplanting van bodemdieren beïnvloeden. Joana Cardoso onderzocht het effect van omgevingsfactoren op de groei en voortplanting van vijf algemene schelpdiersoorten: het nonnetje, de kokkel, de mossel en de strandgaper, maar ook de Japanse of Pacific oester, een soort die recentelijk in de Waddenzee verschenen is en momenteel in aantal toeneemt. Lees meer.

Auteur: Isabel Smallegange
Promotiedatum: 5 september 2007
Universiteit: Universiteit van Amsterdam

In dit proefschrift wordt het foerageergedrag van de strandkrab - één van de toppredatoren van de Waddenzee - bestudeerd. De rol die competitie en prooiaanbod spelen in de plekkeuze en de ruimtelijke verspreiding van foeragerende predatoren stond daarbij centraal. Lees meer

Auteur: Romke Kats
Datum: 20 april 2007
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Sterfte eidereenden direct gevolg mosselentekort
De afgelopen vijftien jaar is regelmatig grote sterfte opgetreden onder eidereenden. De oorzaak hiervan is rechtstreeks terug te voeren op het magere aanbod van zowel diepwatermosselen als droogvallende mosselbanken in het waddengebied, ontdekte Romke Kats. De mosselen zijn zelfs zo belangrijk voor eidereenden, dat Kats de eenden beschouwt als een belangrijke indicatorsoort voor de mosselstand in de Waddenzee. Lees meer.

Auteur: Esther Chang
Datum: 10 november 2006
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Storm van grote invloed op zaadverspreiding kwelderplanten
Esther Chang onderzocht de invloed van  zaadverspreidingsfactoren op de soortensamen­stelling binnen plantengemeenschappen op de kwelder, in het bijzonder op Schiermonnikoog. Zij concludeert onder andere dat het grote vermogen van stormen om zaden te kunnen verbreiden het vóórkomen van soorten op meer groeiplaatsen lijkt te versterken, maar tevens het aantal individuen van soorten te beperken door het wegspoelen van veel zaden uit bronpopulaties. Lees meer.

Auteur: Martijn van de Pol
Datum: 14 juli 2006
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Scholekster met goed huwelijk succesvoller
Scholeksters zijn langlevende (soms wel 35 jaar) kust- en weidevogels, die ieder jaar hetzelfde territorium verdedigen en daar hun jongen grootbrengen. Veel van deze zwart-witte steltlopers blijven hun hele leven bij dezelfde partner, al is overspel en scheiding zeker geen onbekend fenomeen. Op het eerste gezicht mogen de vogels gelijk lijken, ze blijken allemaal een ander levensverhaal te hebben, afhankelijk van hun afkomst, de keuzes die ze maken en het lot. Lees meer.

Auteur: Mineke Wolters
Datum: 1 mei 2006
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Spontaan herstel van kwelders na dijkdoorbraak
Kwelders zijn eeuwenlang ingepolderd en geschikt gemaakt voor landbouwkundig gebruik. Tegenwoordig is inpoldering echter financieel weinig aantrekkelijk en is de functie van kwelders voor natuurbehoud en kustverdediging prominent geworden. Deze omslag komt tot uiting in het besluit om verschillende voormalig ingepolderde gebieden terug te geven aan de zee, middels het doorbreken van dijken of zomerkades (ontpoldering). Kwelders zijn, met name in de winter, belangrijke voedselbronnen voor vogels en vormen een belangrijke kustverdediging. Lees meer.

Auteur: Cornelia Wuchter
Datum 27 februari 2006
Universiteit: Universiteit van Utrecht

Oerbacteriën spelen belangrijke rol in koolstof- en stikstofcycli van de zee
Cornelia Wuchter deed bij het Koninklijk Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) onderzoek naar een aantal zeer basale vragen in de microbiologie: waar in zee komen oerbacterien voor en wat zijn de koolstofbron en de energiebron waarvan zij leven? Daarnaast bekeek zij of veranderingen in de samen-stelling van de unieke vetten van deze organismen gebruikt kan worden om de temperatuur van de bovenste laag van het zeewater in het verre verleden te herleiden.  Lees meer

Auteur: Sandra van der Graaf
Datum:    10 februari 2006
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Brandganzen flexibel bij veranderingen in klimaat en grasland
De brandgans is in staat zich aan te passen aan de huidige veranderingen in het klimaat en op graslanden. Dit blijkt uit onderzoek van promovenda Sandra van der Graaf. De ganzen zullen dan ook niet uit het Nederlandse kustgebied verdwijnen. Wel zal de populatie kleiner worden. Lees meer.

Auteur: Eric Stienen
Datum: 20 januari 2006
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Halverwege de vorige eeuw broedde driekwart van de Europese populatie van de grote stern Sterna sandvicensis langs de Nederlandse kust. Na een lekkage van gifstoffen in de Nederlandse en Duitse kustwateren liep het aantal broedparen dramatisch terug; van 35 duizend in de jaren vijftig naar slechts 865 in 1965. Het herstel verloopt langzaam; in 1994 waren er nog maar tienduizend broedparen. Bovendien schommelt de Nederlandse populatie flink. Lees meer.

Auteur: Daan Bos
Datum: 25 oktober 2002
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

Rotganzen zijn, samen met brandganzen, de meest talrijke ganzen in het internationale Waddengebied. Ze foerageren beide op kwelders en in polders langs de kust. Met name de voorjaarsperiode is voor rotganzen belangrijk omdat ze in die periode moeten opvetten ter voorbereiding van de trek naar de broedgebieden en het broedseizoen zelf. Lees meer.

Auteur: Zwanette Jager
Promotiedatum: 20 april 1999
Universiteit: Universiteit van Amsterdam

Het proefschrift van Zwanette Jager, getiteld 'Floundering - Processes of tidal transport and accumulation of larval flounder (Platichthys flesus L.) in the Ems-Dollard nursery', beschrijft de processen van getijden­transport en ophoping van botlarven in de kinderkamer. Lees meer

Auteur: Pieter Honkoop
Datum: 11 december 1998
Universiteit: Rijksuniversiteit Groningen

In dit proefschrift worden de effecten van winterse omstandigheden op de reproductie van de tweekleppige Macoma balthica (het nonnetje) bestudeerd. Lees meer.