Publicaties

U vindt hier artikelen en rapporten die de Waddenzee en het thema Economie betreffen.

Atelier Fryslân heeft in opdracht van het RCW (Regiecollege Waddengebied) een advies geschreven voor de Nederlandse waddenkust.

Op woensdag 11 juli is het advies ‘Waddenland aan Zee’ in de vroege ochtend uitgereikt aan de Gebiedscoalitie Zwarte Haan. In deze coalitie bevinden zich de provincie Fryslân, de gemeente Ferwerderadiel, Wetterskip Fryslân, restaurant De Zwarte Haan, woningcoöperatie Wonen Noordwest Friesland, It Fryske Gea en een zelfstandig ondernemer uit Fryslân.

Herstel van dynamiek en cultuurwaarden
Met de bedijkingen is het getij en daarmee de oorspronkelijke dynamiek, verdwenen uit de noordelijke waddenkust. De historische ontwikkeling van het Waddenland heeft een prachtig en uniek landschap opgeleverd met grote natuurwaarden buitendijks en hoge cultuurwaarden binnendijks. In de huidige situatie zorgt de Deltadijk voor een harde scheidslijn in ruimtelijk, fysiek en ecologisch opzicht. De omgeving van de dijk is moeilijk toegankelijk door het ontbreken van verbindingen, niet gastvrij door de vele verbodsborden en niet uitnodigend door het ontbreken van aantrekkelijke bestemmingen. Het kustgebied staat voor belangrijke ontwikkelingen als krimp en klimaatverandering, die vragen om een integrale manier van kijken. Door veranderingen in samenhang te bezien en functies te combineren ontstaat er een nieuwe vorm van dynamiek en ruimtelijke meerwaarde.  

Het advies Waddenland aan Zee doet een aantal aanbevelingen:
Verbindt grote opgaven met lokale initiatieven
De kracht van het gebied schuilt in het lokale; het kleine, de ontwikkeling van onderop. Tegelijk zijn de majeure opgaven een motor voor ontwikkeling in het gebied. Het is van belang een koppeling te maken tussen de grotere opgave en de lokale initiatieven en plannen. Gezamenlijk zorgen zij voor de dynamiek.

Kies een dynamiek van langzaam groeien
De kwaliteiten van het Waddenland zijn het gevolg van een eeuwenlang proces. Er is geen acute noodzaak om tot grootscheepse transformaties over te gaan. Integendeel, er is terechte zorg over allerlei plannenmakerij van grootschalige ‘gebiedsvreemde’ ontwikkelingen die ergens in het landschap landen. In het gebied zelf liggen voldoende aanknopingpunten en het hoeft niet ‘morgen klaar’.

Vertel het verhaal van het Waddenland aan Zee
Het groeiproces wordt gevoed door een samenhangend verhaal, bestaande uit drie hoofdlijnen. Toegankelijke en gastvrije kust, brede en dynamische kustzone en innovatieve voedselkust. De waddenkust als voedselkust van Nederland. Wanneer dit verhaal gaat leven, kan het richting geven aan een samenhangende ontwikkeling van het Waddenland.

Selecteer onderscheidende boegbeelden
Om het proces op gang te helpen verdient het aanbeveling om op korte termijn in te zetten op een beperkt aantal ‘voorbeeldprojecten’; grote en kleine boegbeelden van een nieuwe kijk op de waddenkust. Het kan al in iets kleins zitten; bijvoorbeeld het mogelijk maken om te kamperen of te zwemmen in een dobbe.

Smeed gebiedscoalities
Naast de regie op hoofdlijnen is er meer nodig. Integraal kijken, denken en doen, grote en kleine opgaven met elkaar verbinden door coalities per plek te vormen. Enthousiaste mensen verleiden, die nauw betrokken zijn bij het gebied en met elkaar de boot durven in te stappen op basis van onderling vertrouwen en een gezamenlijke stip op de horizon.

Het gehele advies Waddenland aan Zee vindt u op de website van Atelier Fryslân. 

Op deze website kunt u ook de presentatie van het advies Waddenland aan Zee terugkijken, 
alsmede de drie deeluitwerkingen voor Noord-Holland, Fryslân en Groningen:
- Noord- Holland: Tuinen aan 't tij
- Fryslân: Fryslân aan Zee
- Groningen: De waddenkust ontwaakt

Ter voorbereiding op het advies Waddenland aan Zee is de wadlas gemaakt: PDF rapport: Verstild getij, een atlas van de Nederlande Waddenkust

Bron: Atelier Fryslân, 11 juli 2012

Elke regio heeft zijn eigen unieke kenmerken die de regio bijzonder maken. Het bijzondere van Noardwest-Fryslân is vastgelegd in het Gebiedsprofiel Noardwest-Fryslân ?Waddenland van Overvloed?. Waddenland van Overvloed staat voor de essentie en de verborgen schatten van Noardwest-Fryslân. Het rapport is bedoeld voor ondernemers en de VVV als inspiratiebron voor productontwikkeling in de toeristische sector. In het rapport staan veel aanknopingspunten, suggesties en verhalen. Waddenland van Overvloed is een middel om bezoekers en bewoners te helpen zich (meer) bewust te worden van de waarden van dit gebied.

Het gebiedsprofiel kwam tot stand via de 'Interpretation Analyse'. Het onderzoeksduo Gjaltema en McDonald voerde deze analyse uit in opdracht van Plattelânsprojekten Noardwest Fryslân.

Het volledige rapport Gebiedsprofiel Noardwest Fryslân - Waddenland van overvloed (pdf, 8,9 Mb)

Bron: Plattelandsprojecten/ Provincie Fryslân; 30 juni 2011

Dit rapport verschaft op basis van 20 indicatoren, geselecteerd door de OESO, een overzicht van de stand van zaken omtrent groene groei in Nederland. De indicatoren hebben betrekking op de milieu-efficiëntie van de productie, het gebruik van natuurlijke hulpbronnen, de milieukwaliteit van leven, beleidsmaatregelen en economische kansen bij een overgang naar een groene economie.

Het volledige rapport Green Growth in the Netherlands (pdf 1,9 Mb).

Bron: CBS mei 2011

De werkloosheid in Noord-Nederland valt de komende jaren relatief mee. Zeker in Fryslân, dat volgens de Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning de komende jaren de laagste werkloosheidscijfers van het Noorden krijgt. Wel staat de overheid als banenmotor onder druk en blijft de situatie in de bouw, de industrie en de transportsector niet rooskleurig.

De arbeidsmarktverkenning bestaat ditmaal uit drie scenario's, waarin rekening wordt gehouden met de daling van het aantal inwoners. Het eerste scenario gaat uit van een redelijk snel herstel, het tweede veronderstelt na een licht herstel een tweede economische dip. Het derde scenario gaat uit van een moeizamer herstel, met een structureel lager niveau van de economische groei. Hoewel veel ervan afhangt welk scenario de werkelijkheid straks het dichtst benadert, is duidelijk dat Fryslân er in alle drie scenario's relatief gunstiger uitspringt dan Groningen en Drenthe. De werkloosheid is er verhoudingsgewijs het laagst. Dat heeft te maken met het aantal zorginstellingen en zakelijke dienstverleners in Fryslân.

Hoofdpunten rapport
Dat de werkloosheid vooralsnog meevalt in Noord-Nederland komt door verschillende ontwikkelingen, zoals een toename van het aantal zzp'ers (die veel van de klappen hebben opgevangen), beleidsmaatregelen zoals de deeltijd-WW en labour hoarding: bedrijven houden personeel langer vast uit angst voor krapte in de toekomst. Regio's die geconfronteerd worden met een afname van het aantal inwoners (krimp), zien vooral de hoger opgeleiden wegtrekken. Daardoor neemt het risico op probleemregio's met sociaaleconomisch kwetsbare groepen toe.

De positie van de overheid als banenmotor van het Noorden komt onder druk te staan. Overheden hebben de komende jaren minder te besteden. Dat leidt tot een kleinere groei van de werkgelegenheid en verlies van hoogwaardige banen. Daar staat tegenover dat de Noordelijke industrie minder op de export gericht is en daardoor minder merkt van de economische crisis. Ook zijn er veel kleine en middelgrote bedrijven, die sober zijn gefinancierd en het daardoor langer volhouden. Verder is het gunstig dat de landbouw en energie sterke Noordelijke sectoren zijn, met producten waar ondanks de crisis vraag naar blijft.

Terugblik
Uit een terugblik in de Arbeidsmarktverkenning blijkt dat de gemiddelde groei van de wekgelegenheid in Fryslân in de periode 2004-2009 1 procent is. Dat is 0,1% beter dan het landelijke cijfer en ook beter dan in Groningen (0,7%) en Drenthe (0,9). In de economische kernzones staat Fryslân ook bovenaan. In de A7-zone groeide de werkgelegenheid in de jaren 2004-2009 gemiddeld 1,9% per jaar. De as Groningen-Assen staat op de tweede plek, met een gemiddelde groei van 1 procent. De Westergozone blijft met een gemiddelde groei van 0,4% net iets achter op het landelijke cijfer (0,5) voor de groei van economische zones.

Download het volledige rapport (pdf 0,5 Mb)

In de bibliotheek van het kennnisnetwerk krimp Noord-Nederland vindt u onderzoeken, beleidsstukken en publicaties rondom krimp in Noord-Nederland.

door prof dr P. P. Tordoir in opdracht van de Kamer van Koophandel Noord Nederland

Het Noorderlicht
Het noorderlicht vormt in twee opzichten een goede metafoor voor de economische toekomstkansen in Noord Nederland.Allereerst staat de metafoor voor de energie en de waarde die voorkomt uit de combinatie van kennis, ideeën en activiteiten 'van buiten' en 'van binnen'. Economische groei en welvaart zijn uiteindelijk altijd gebaseerd op nieuwe combinaties, op onderzoekers, ondernemers, werknemers en consumenten die nieuwe relaties aangaan.Ten tweede staat het noorderlicht voor de ijlheid die het Noorden kenmerkt. Het Noorden is voor Nederlandse begrippen weinig verstedelijkt en de afstanden zijn relatief groot. Vaak wordt dat beschouwd als een economisch nadeel en dat is het tot op zekere hoogte ook. Toch heeft dit nadeel ook z'n voordelen.

Kernuitdaging
Deze visie betreft niet alleen pieken en speerpunten maar richt zich op de breedte van de economie en ruimtelijke structuur. Juist binnen die breedte doen zich veel mogelijkheden voor om bestaande motoren voor welvaart, werk en kwaliteit te versterken en nieuwe motoren op te starten. Het Noorden kan daarmee achterstandsposities meer dan inlopen. Kernuitdaging is om met de economische en ruimtelijke structuur van het Noorden strategisch in te spelen op fundamentele trends in economie en samenleving. Het Noorden kan daarbij enerzijds profiteren van de grote regionale variëteit en anderzijds van verbeterde interregionale samenhang. De ijle of beter gezegd lichte structuur van het Noorden biedt daarvoor een aantal goede aangrijpingspunten.

Download
De visie is gepresenteerd tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst van de Kamer van Koophandel Noord-Nederland op 5 januari 2010.Het complete rapport is hieronder te downloaden. Op de pagina's 3 en 4 vindt u een samenvatting.

Download de regiovisie (pdf 1,1 Mb).

Bron: Kamer van Koophandel Noord Nederland

GRONINGEN - 30 november 2009
De Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning geeft een overzicht van de ontwikkelingen in de regionale economie en op de arbeidsmarkt. Er wordt een raming gegeven van de economische groei, de ontwikkeling van de werkgelegenheid en de werkloosheid en van de discrepantie op de arbeidsmarkt: het verschil tussen vraag en aanbod.
De Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning voor 2009-2010 wordt gepubliceerd midden in de crisis. Dat heeft consequenties voor de voorspelbaarheid. De voorspelling die anderen voor dit jaar hebben gedaan zijn in korte tijd vaak bijgesteld en verschillen veel van elkaar. Ook in dit rapport is een een raming gemaakt van de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in de regionale economie. Vanwege de snelle ontwikkelingen is in deze Noordelijke ArbeidsmarktVerkenning voor 2009 en voor 2010 een discrepantieanalyse gemaakt.
De hoofdlijnen en conclusies van de Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning zijn voorgelegd aan een expertpanel, bestaande uit vooraanstaande mensen uit onderwijs, economie en arbeidsmarkt. De kritische opmerkingen van dit expertpanel zijn ook meegenomen in de aanbevelingen van de Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning.
Het beeld dat deze arbeidsmarktverkenning oplevert bestaat uit een aantal duidelijke lijnen: de economie krimpt, zeker tot de 2e helft van 2010. De werkgelegenheid daalt, in 2009 nog betrekkelijk langzaam, maar steeds sneller in 2010. De arbeidsmarkt wordt dan ook steeds ruimer - er zijn meer werkzoekenden per baan. In de sectoren overheid, onderwijs en zorg is echter nog sprake van een lichte groei van de werkgelegenheid. De onzekerheid van de voorspellingen zitten in de inschatting van de lengte van de crisis en de gevolgen voor de werkgelegenheid. Is de economische groei aan het einde van 2010 weer positief? En hoe lang zullen de gevolgen voor de werkgelegenheid aanhouden?

Download het volledige rapport (pdf 3,1 Mb)

Juni 2009 - LEI Wageningen UR geeft in deze toekomstverkenning voor de Friese landbouw, in opdracht van de provincie Fryslân, naast inzicht in de huidige kracht van de agrarische sector, vooral een beeld van de mogelijke kansen en bedreigingen die relevante beleids- en marktontwikkelingen met zich mee zullen brengen. Op basis van de SWOT wordt een verwacht beeld geschetst van hoe de Friese landbouw zich richting 2020 ontwikkelt.
De toekomstverkenning richt zich vooral op de sectoren melkveehouderij, akkerbouw, glastuinbouw en biologische landbouw. De verkenning levert bouwstenen op voor een verdere invulling van het toekomstig provinciaal beleid voor de agrarische sector.

Download de Landbouwverkenning provincie Fryslân tot 2020 (pdf 0,7 Mb)

15 mei 2009 - Het Ministerie van LNV, Directie Regionale zaken heeft het LEI heeft gevraagd om de regionale landbouwcijfers in beeld te brengen. Dat heeft geleid tot vier publicaties: Noord (Friesland, Groningen, Drenthe), Oost (Overijssel, Gelderland), Zuid (Zeeland, Noord-Brabant, Limburg) en West (Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht, Flevoland). Deze publicaties geven de stand van zaken weer in de verschillende sectoren en de belangrijkste trends in de
afgelopen 10 jaar. Ook is per provincie steeds het relatieve belang van een sector te zien ten opzichte van geheel Nederland. De cijfers zijn geïllustreerd met grafieken en kaartjes die aangeven hoe de verschillende sectoren ruimtelijk zijn verdeeld. Naast tabellen en figuren, is in de tekst aangegeven wat de belangrijkste trends zijn en welke verklaringen hiervoor kunnen worden gegeven.

Download de brochure Regionale landbouwcijfers in beeld - Regio Noord, Periode 1997-2007(pdf 1,2 Mb).

Groningen, 8 mei 2009 - Advies SER Noord-Nederland: Noordelijke samenwerking verder versterken

Besturen van de noordelijke provincies en gemeenten moeten hun samenwerking verder uitbouwen, door te investeren in gezamenlijke sterke punten en door het ingezette beleid over een lange periode voort te zetten. Dat schrijft de Sociaal-
Economische Raad Noord-Nederland in een strategisch advies aan het SNN, het samenwerkingsverband van de provincies Drenthe, Fryslân en Groningen.
Aan het strategisch advies van de SER Noord-Nederland over de sociaal-economische koers voor de middellange termijn, ligt een aantal onderzoeken ten grondslag, waaronder dat van adviesbureau Prisma & Partners. Prisma interviewde hiervoor dertig prominente ondernemers, wetenschappers, (oud-)bestuurders en de leden van de adviesraad. Ook de Rijksuniversiteit Groningen heeft in opdracht van de adviesraad onderzoek gedaan naar kennisintensiteit, mobiliteit, innovatie, ruimtelijke ontwikkeling en arbeidsmarktontwikkelingen in het noorden.

Sterke punten versterken
Investeren in gezamenlijke sterke punten is volgens de SER Noord-Nederland het motto voor de toekomst. De sectoren water, energie, zorg en toerisme bieden daarbij de beste ontwikkelingsmogelijkheden. Met 58.000 banen is de zorg nu al de grootste maatschappelijke sector in het Noorden. De SER Noord-Nederland ziet hier volop kansen voor groei van werkgelegenheid, evenals in de toeristische sector. Ook de mogelijkheden van kansrijke sectoren als de chemie en de
agribusiness verdienen aandacht. Op het gebied van sensortechnologie wordt al gewerkt aan een aantal innovatieve combinaties met sectoren zoals water, energie en zorg.
Het advies met de titel KoersVAST pleit voor langdurige en intensieve noordelijke samenwerking, die gericht is op het versterken van de noordelijke eenheid en het voorkomen van versnippering van krachten door afzonderlijke provincies en gemeenten. Hiervoor is een leidende en richtinggevende overheid vereist, waarbij elke provincie zich verder dienstbaar maakt ten nutte van initiatieven en activiteiten van collega-provincies, waardoor op langere termijn nog meer een bestuurlijke eenheid zal ontstaan, aldus voorzitter Geert Sanders. Ook samenwerking tussen overheden, het noordelijke
bedrijfsleven en de noordelijke onderwijsinstellingen is een belangrijke succesfactor.

Gezamenlijke plannen
Concrete stappen voor het versterken van de noordelijke samenwerking zijn bijvoorbeeld het opstellen van één gezamenlijk ruimtelijk beleid, één noordelijk arbeidsmarktbeleid en krachtige gezamenlijke gebiedspromotie. Momenteel hebben de provincies elk hun eigen beleid op dit gebied.
Namens de drie noordelijke provincies neemt de Groningse Commissaris drs. Max van den Berg het advies KoersVAST vrijdag 8 mei in ontvangst, uit handen van SER-voorzitter prof. dr. Geert Sanders. Van den Berg vervangt de Friese CdK John Jorritsma, die wegens ziekte verstek moet laten gaan.

De SER Noord-Nederland is opgericht in 2007 en werkt volgens dezelfde methode als de landelijke SER. De leden zijn vertegenwoordigers van organisaties van werkgevers en werknemers; daarnaast zijn er onafhankelijke deskundigen. De onafhankelijke raad adviseert gevraagd en ongevraagd. Opdrachtgever van de SER Noord-Nederland is het Samenwerkingsverband Noord-Nederland.

Download het  advies KoersVAST (pdf 0,1 Mb).

De Wadden: een toeristische topregio met toekomst

LEEUWARDEN - 9 april 2009
De Wadden zijn altijd in beweging. Niet alleen de dynamiek van de steeds veranderende natuur zorgt hiervoor. Ook op het terrein van toerisme en recreatie zijn er voortdurend ontwikkelingen. Voor de toekomst is het belangrijk om te weten welke mogelijkheden er zijn om de Wadden nog aantrekkelijker te maken. De Raad voor de Wadden heeft daarom, in opdracht van de Tweede Kamer, een advies voorbereid over de mogelijkheden voor de toeristische en recreatieve bedrijvigheid in en rond de Waddenzee. De voorzitter van de Raad, Margreeth de Boer, heeft het advies vandaag aan de Tweede Kamer aangeboden.

Identiteit als troef
Het imago van het Waddengebied als een bijzonder en uniek gebied zorgt ervoor dat toeristen er graag komen, vooral op de eilanden. Ze vinden er rust, ruimte, natuur en landschap. Kenmerken die de identiteit van het gebied in hoge mate bepalen en waarmee op een verantwoorde wijze moet worden omgegaan. De toeristische waarde van het kleilandschap (de kuststrook) is door toeristen echter nog niet of nauwelijks ontdekt; zo op het eerste gezicht lijkt het een minder aantrekkelijk en onherbergzaam gebied, kaal en winderig. Maar voor wie verder kijkt, biedt juist dit kleiland een landschap waarin de ontstaansgeschiedenis en de bewoningsgeschiedenis nog in het landschap wordt weerspiegeld. De landschappelijke en cultuurhistorische rijkdom van het kleilandschap, onlosmakelijk verbonden met de Waddenzee, bieden volop mogelijkheden voor ontwikkelingen op toeristisch en recreatief gebied.

Recreatie en toerisme als spil van de economie
Recreatie en toerisme vormen vooral op de Waddeneilanden de spil van de economie. Zo'n 30% tot 60% van de eilander banen valt in de vrijetijdssector. In de kustgemeenten is dit heel anders, recreatie en toerisme hebben daar maar een bescheiden aandeel in de economie. Wel is de sector hier de snelst groeiende werkgelegenheid met een voor Nederlandse begrippen bovengemiddelde groei. Op de Waddenzee zijn allerlei vormen van recreatievaart de belangrijkste activiteit, gevolgd door het wadlopen.

Recreatie en natuur een gedeeld belang
De Raad voor de Wadden heeft een streefbeeld voor de recreatiesector opgesteld waarin de kansen worden geschetst om de sector zo te ontwikkelen dat de natuurwaarden tenminste behouden blijven of zelfs verhoogd kunnen worden. Dat is niet alleen belangrijk voor de natuur, maar ook voor de recreatiesector zelf. Uit onderzoek dat de Raad heeft laten uitvoeren blijkt dat recreatieondernemers rust, ruimte en natuur koesteren als belangrijkste redenen van toeristen om het gebied te bezoeken. Dit gedeelde belang vereist een zorgvuldige omgang met de wijze waarop en de grenzen waarbinnen de recreatiesector zich verder kan ontwikkelen. Op de eilanden wil de Raad dat de mogelijkheden worden verkend voor het ruilen van gebieden met (potentieel) hoge natuurwaarden, zoals de binnenduinrand, tegen minder kwetsbare delen van Natura 2000-gebieden die geschikt zijn voor verblijfsrecreatie. Hiervoor moet dan wel genoeg draagvlak bestaan bij natuurbeschermingsorganisaties, plaatselijke bevolking en recreatieondernemers.Een andere kans ligt in het ontwikkelen van culturele evenementen en arrangementen. Als deze buiten het hoogseizoen gepland worden, leveren ze niet alleen een bijdrage op aan de bijzondere eigenschappen van het Waddengebied, maar ook een economische impuls. Wel is specifieke aandacht nodig voor het inpassen van nieuwe activiteiten binnen de randvoorwaarden van natuur en landschap.

Vastelandskustgebied: nog geen sterk merk
Tegenover de hoge bezettingsgraad van accommodaties op de eilanden staat een laag voorzieningenniveau met een veel lagere bezettingsgraad in het vastelandskustgebied. Als de drukbezette eilanden gemakkelijker en vaker bereikbaar worden vanaf de vastelandskust, kunnen de populariteit van de eilanden en de ruimte in het vastelandskustgebied met voordeel voor beide worden gecombineerd. Het vastelandskustgebied krijgt hiermee het zetje in de rug dat nodig is in de richting van een hoger voorzieningenniveau, en de eilanden blijven voor een groeiende groep bezoekers bereikbaar, ondanks de eindige groeimogelijkheden voor verblijfsaccommodaties.

Zorgen voor thematische trekpleisters
Om het zetje in de rug blijvend te benutten is het belangrijk om in het vastelandskustgebied een aantal 'trekpleister' te ontwikkelen, die worden geënt op thema's die in het Waddengebied een grote rol spelen, zoals de Afsluitdijk en landaanwinning, energie, klimaatverandering en bewoningsgeschiedenis, visserij, en uiteraard natuur. Ook het beter in de markt zetten van plaatsen als Appingedam, Dokkum, Harlingen en Franeker biedt kansen. Deze plaatsen zijn uitermate geschikt om de boeiende geschiedenis van het Waddengebied zichtbaar en beleefbaar te maken.

Werelderfgoed
Het natuurgebied de Waddenzee krijgt naar verwachting de status van Werelderfgoed. Afhankelijk van de wijze waarop hiermee wordt omgegaan komen hierdoor meer toeristen en recreanten naar het gebied. De opgave van de Waddenregio is om in het verlengde hiervan ook het (Werelderfgoedwaardige) landschap en de cultuurhistorische waarden op een goede manier te promoten en in beeld te brengen, zodat het kan meeliften op de status van de Waddenzee.

Download het Identiteit als troef  Waddenlandschap vol verrassingen, advies over de economische betekenis van recreatie en toerisme in het waddengebied (pdf, 3,9 Mb).

Bij dit advies behoren de volgende twee bijlagen:
Recreatie en toerisme in het Waddengebied; analyserapport (pdf,  2,7 Mb)
Waddenzee-Waddenland; essay Meindert Schroor (pdf, 2,5 Mb)

Bron: Raad voor de Wadden

Leeuwarden - februari 2009

Trots, trend en traditie in het Noorden, De samenhang tussen innovatie, cultuur en identiteit in de Noord-Nederlandse economie.

Auteurs: Engbert Boneschansker, Gert-Jan Hospers

Download het rapport Trots, trend en traditie in het Noorden. (pdf 2,7 Mb)

Groningen -16 december 2008

Sociaal-economische schets Noord-Nederland, Feiten over arbeidsmarkt, innovatie en mobiliteit
Auteur: Lourens Broersma, Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen

De SER-NN heeft de Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen gevraagd feiten en cijfers aan te dragen die deze aspecten in beeld brengt en duidt. Het gaat hier met name om gegevens die verschillende facetten van de arbeidsmarkt in Noord- Nederland in beeld brengt alsmede innovativiteit van het noordelijk bedrijfsleven en mobiliteit van arbeid.
Deze notitie geeft de gevraagde informatie weer voor het tijdsvak 1998-2007.

Dowload het rapport: Sociaal-economische schets Noord-Nederland, Feiten over arbeidsmarkt, innovatie en mobiliteit. (pdf (3,0 Mb)

SEOW 'Wad anders'
Een duurzaam sociaal-economisch ontwikkelingsperspectief voor het Waddengebied (SEOW)

Het Ministerie van Economische Zaken heeft in 2004 samen met de Waddenprovincies en -gemeenten een duurzaam sociaal-economisch ontwikkelingsperspectief voor het Waddengebied (SEOW) opgesteld. Dit duurzame SEOW is ontwikkeld naar aanleiding van pkb-discussies in het verleden bij provincies, gemeenten en bedrijfsleven waarbij de indruk ontstond dat in het Waddengebied vrijwel niets meer mag en kan.

Lees het volledige eindrapport 'Wad anders' (pdf 1,8 Mb)
Lees het Bijlagenboek (pdf, 0,5 Mb)