Huidige Europese regelgeving beschermt milieu kustwateren onvoldoende

De Europese norm van een aantal chemische stoffen zou moeten worden aangescherpt om microalgen, de basis van de voedselketen, in kustzones beter te beschermen. Ook kan met de huidige risicoanalyse de toxiciteit van chemische stoffen worden onderschat omdat niet alle factoren die de toxiciteit bepalen worden meegenomen.

Cover thesis Petra Booij

Dit blijkt uit de promotieonderzoeken van Petra Booij (VU-IVM/Deltares) en Sascha Sjollema (UvA-IBED/Deltares). Zij hebben voor het eerst de precieze samenstelling van het complexe mengsel aan chemische stoffen onderzocht en het effect hiervan op microalgen.

Steeds meer chemische stoffen in kustzones
Kustwateren behoren tot de meest productieve ecosystemen op aarde, maar krijgen door toenemende activiteiten van onder meer scheepvaart, olie- en gaswinning, landbouw en industrie steeds meer te maken met druk van chemische stoffen. Booij en Sjollema onderzochten het effect van deze stoffen op de fotosynthese van microalgen. Deze algen, die in grote hoeveelheden voor de kust voorkomen, vormen de basis van de voedselketen in zee. Schadelijke effecten door chemische stoffen kunnen verstrekkende gevolgen hebben voor het ecosysteem in kustzones en zelfs de draagkracht van het hele systeem aantasten.

Lijst prioritaire stoffen kritisch bekijken
De onderzoekers identificeerden zes chemische stoffen die een negatieve invloed hebben op microalgen. Het gaat om atrazine, diuron, irgarol, isoproturon, terbutryn en terbutylazine. Deze laatste stof, een bestrijdingsmiddel dat onder meer in de landbouw wordt gebruikt, komt echter niet voor op de lijst met prioritaire stoffen van de EU. Voor isoproturon en met name diuron, is aangetoond dat de huidige norm onvoldoende bescherming biedt. Diuron zit onder meer in verf en wordt wereldwijd gebruikt. De onderzoekers pleiten ervoor dat de Europese normen voor een aantal stoffen, met name diuron, worden aangescherpt en terbutylazine op de prioritaire stoffenlijst wordt gezet.

Werkelijke toxiciteit onderschat
Goed nieuws is dat de toxische druk van de zes geïdentificeerde stoffen door allerlei maatregelen de laatste jaren in de Nederlandse kustzone en estuaria flink is gedaald. De Westerschelde heeft de hoogste toxische druk. Maar uit het onderzoek is gebleken dat er diverse variabelen zijn die de toxiciteit van de stoffen beïnvloeden die niet worden meegenomen.

Zo worden de concentraties van de zes stoffen nu alleen individueel chemisch gemeten, terwijl het mengseleffect niet wordt meegenomen. In het onderzoek is één cocktail van stoffen nader bekeken en het blijkt de stoffen samen een versterkend toxisch effect hebben op microalgen. Ook blijkt licht van invloed te zijn op de toxiciteit. Stoffen kunnen in bepaalde seizoenen dus schadelijker zijn.

Als mengsel- en omgevingsfactoren niet worden meegenomen in de risicoanalyse van de chemische stoffen, kan dit leiden tot een onder- of overschatting van de werkelijke toxiciteit.

Chemische en ecologische monitoring combineren
In de huidige controle van de waterkwaliteit zijn de chemische en ecologische monitoring gescheiden. De onderzoekers hebben een effectgerichte analyse gebruikt waarbij chemische analyse gecombineerd is met een ecologisch relevante bioassay om stoffen te identificeren die effect hebben op microalgen. Zij pleiten ervoor om deze effectgerichte aanpak in te voeren naast de huidige monitoring zodat nieuwe chemische stoffen geïdentificeerd kunnen worden. Met deze aanpak kunnen de vitale functies van het mariene ecosysteem beter worden beschermd.

Sascha Sjollema promoveerde op 25 november aan de Universiteit van Amsterdam. Titel proefschrift ‘Lifting the veil. Impact of contaminants on coastal phytoplankton’.

Petra Booij promoveert op 12 december aan de Vrije Universiteit. Titel proefschrift ‘Toxic pressure of chemical stressors on pelgagic microalgae in Dutch estuarine and coastal waters’.

Beide proefschriften zijn onder embargo beschikbaar, in het overzicht van Wadden gerelateerde proefschriften zijn samenvattingen van de proefschriften beschikbaar.