We moeten het wadleven leren begrijpen

In de serie opinieartikelen in het Friesch Dagblad, die op initiatief van de Waddenacademie tot stand komen is een artikel verschenen van Quirin Smeele, programmamanager Wadden bij Natuurmonumenten.

De onderzoekers van Waddensleutels aan het werk. Foto: Natuurmonumenten.

De zeegrasvelden en mosselbanken van weleer in de Waddenzee herstellen niet vanzelf. Vrijwilligers van het project Waddensleutels helpen de natuur een handje. Zo leren we het wadleven steeds beter begrijpen.

Het is laag water als we met een groep onderzoekers en vrijwilligers het wad op gaan. We sjouwen netten van kokos. Dragen schoppen. En buffelen om de netten op het wad te verankeren. In totaal graven we vier kilometer aan geulen. Met de hand. We plaatsen matten waarop kleine mosseltjes weer een nieuwe bank moeten vormen. Dit herstel is belangrijk. Vroeger was de Waddenzee een rijke zee met grote vissen, zeegrasvelden en mosselbanken. Door onder meer intensieve visserij en stormen zijn deze banken verdwenen. Herstellen doen ze niet vanzelf.

Namens Natuurmonumenten werk ik een dagje mee. En ik ben nu al uitgeput. En dan te bedenken dat onderzoekers en vrijwilligers van het project Waddensleutels dit weken achtereen doen. Op een deel van de opstelling wordt later nog 36 ton halfvolwassen mosselen aangebracht. Deze zijn opgevist uit dieper water.

Enige maanden later blijken deze mosselen door zomerstormen te zijn weggeslagen. En op de matten zien we ook geen nieuwe mosseltjes. Nieuwe aanwas van millimetergrote mosseltjes wordt blijkbaar direct weggegeten. Daar komen we achter door kooien op de matten te plaatsen, waar garnalen en krabben niet, maar babymossels wel in kunnen.

Een mossel hecht zich aan een stevige ondergrond en aan soortgenoten. Waarom zijn onze mosselen dan toch zo snel weggespoeld? In de jaren na de eerste poging om een mosselbank te bouwen voerden we experimenten uit om deze vraag te beantwoorden. Mosselen die leven op droogvallende platen hechten zich inderdaad sterk aan de ondergrond en aan elkaar. Vandaar dat mosselbanken zich op de wadplaat in ruwe omstandigheden kunnen handhaven. Mosselen in diep water hebben geen last van dynamische omstandigheden en zoeken veel minder steun bij elkaar. Als je deze mosselen op een wadplaat brengt, hebben ze geen schijn van kans bij storm.

Jaarlijks wordt er op droogvallende platen om de vijfhonderd meter zo'n tien kilo modder gezeefd op zoek naar bodemleven. En dat keer vijfduizend, verspreid over de hele Waddenzee. De achterblijvende schelpen en wormen worden geteld in het lab. Zo wordt de hoeveelheid levende massa bepaald.

Van soorten als lepelaar, harder en krab wordt weefsel meegenomen. Dit wordt gezuiverd, verbrand en geanalyseerd op bijzondere atomen. Het levert informatie op over de biologie van het dier, maar ook over zijn omgeving. Op basis van 20.000 van deze precisiemetingen gecombineerd met de vijfduizend jaarlijkse meetpunten kunnen nu uitspraken gedaan worden over de rijkdom van de Waddenzee. En over de mogelijkheden deze rijkdom te vergroten. Het wad is niet één pot nat, maar een kleurrijk en zeer divers natuurgebied. En binnen dat gebied kun je een aantal zones onderscheiden, die qua natuurrijkdom duidelijk verschillen.

Het eindresultaat van al het werk en onderzoek presenteren we op 16 april tijdens een symposium dat de gezamenlijke afsluiting markeert van de projecten Waddensleutels en Mosselwad, beide gefinancierd door het Waddenfonds. Onderdelen van het onderzoek publiceren we al geregeld in nieuwsbrieven en wetenschappelijke tijdschriften.
Maar wat je daarin niet terugleest, is de enorme inzet en betrokkenheid van de wadonderzoekers. Wetenschap iets van muffige faculteitskamers? Deze onderzoekers bewijzen het tegendeel. Want dankzij hun inzet kunnen we werken aan het herstel van het voedselweb. Het moet (financieel) mogelijk blijven dit soort onderzoek te blijven doen, zodat we het leven van de Waddenzee steeds beter leren begrijpen. En dat is ontzettend belangrijk, want alleen zo kunnen we de afname van biodiversiteit keren.

Het artikel: We moeten het wadleven leren begrijpen is ook verschenen op de website van het Friesch Dagblad, hier vindt u ook de mogelijkheid om te reageren op het artikel.

Bekijk ook het overzicht van alle sinds mei 2011 verschenen opinieartikelen.

Meer over het project Waddensleutels.