Spring naar hoofd-inhoud

Neem geen enkel risico met de waardevolle Waddenzee

In de serie opinieartikelen in het Friesch Dagblad, die op initiatief van de Waddenacademie tot stand komen is een artikel verschenen van Kathleen Ferrier, voorzitter van de Nederlandse Unesco Commissie. De Waddenzee staat sinds 2009 op de Unesco Werelderfgoedlijst. Dat schept verplichtingen, schrijft Kathleen Ferrier. ‘Behoud van de waarden van het gebied staat bovenaan, en gaswinning past daar niet in. Dit unieke natuurlijke werelderfgoed is te waardevol om risico’s mee te lopen.’

Oostkant van Schiermonnikoog. Foto: Luchtinspectie RWS

Luchtfoto van de oostkant van Schiermonnikoog. Foto: Luchtinspectie RWS

Great Barrier reef, Galapagos eilanden, Yellow Stone National park, de Kilimanjaro, unieke en onvervangbare natuurgebieden, allemaal Unesco Werelderfgoed. Sinds 2009 is de Waddenzee aan deze prestigieuze lijst toegevoegd. En dat is niet voor niets: het gebied heeft uitzonderlijke waarden: Het is ’s werelds grootste aaneengesloten systeem van zand- en slikvlaktes die droogvallen tijdens eb; een broed- en overwinterplaats voor miljoenen vogels, een onmisbare schakel voor vele dier- en plantensoorten, en het kent een bijzonder rijke biodiversiteit.

Grote druk

Tegelijkertijd staat Werelderfgoed Waddenzee onder grote druk. Door zoutwinning, het uitbaggeren van vaarroutes, de aanleg van pijpleidingen en windparken, visserij, toerisme en militaire activiteiten. En natuurlijk ook door de gevolgen van klimaatverandering zoals zeespiegelstijging. Dat concludeerde recent ook IUCN, ’s werelds grootste unie voor natuurbescherming, na onderzoek in opdracht van Unesco. De precieze effecten op het waddengebied zijn niet altijd individueel vast te stellen. Duidelijk is wel dat de optelsom van alle activiteiten de draagkracht van het natuurgebied stevig kan aantasten. IUCN adviseert dan ook dat de overheid de activiteiten in de Waddenzee in samenhang moet afwegen en managen. De Unesco Commissie is groot voorstander van een dergelijke cumulatieve beoordeling. Alleen dan kan het effect van (economische) activiteiten goed worden ingeschat.

Gaswinning onder de Waddenzee hoort echter niet in de cumulatieve optelsom van effecten. Unesco’s standpunt hierover is duidelijk: mijnbouwactiviteiten leveren hoe dan ook te veel risico’s op voor dit soort uitzonderlijke natuurgebieden en zijn daarom niet verenigbaar met werelderfgoed. Dat de overheid gaswinning toch overweegt is daarom onverantwoord.

Verplichting

Een inschrijving op de Werelderfgoedlijst is bijzonder eervol, maar komt met verantwoordelijkheden. Het betekent dat Nederland zich internationaal gecommitteerd heeft om de uitzonderlijke waarde van dit gebied te beschermen en voor toekomstige generaties in stand te houden. Als ondertekenaar van het Werelderfgoedverdrag heeft Nederland de plicht die unieke kwaliteiten veilig te stellen. Bovendien moet ons land ervoor zorgen dat alles wat die waarde kan aantasten, wordt geminimaliseerd. Daaronder wordt ook de impact verstaan door winning van grondstoffen als olie of gas. Met andere woorden: Nederland heeft een internationale zorgplicht voor het gebied.

Opstelsom

IUCN wijst erop dat het onmogelijk is om vooraf vast te stellen dat gaswinning geen effect zal hebben op de unieke kwaliteiten van het gebied. Ook maakt de organisatie zich zorgen over het voornemen om het ‘hand-aan-de-kraan’-principe toe te passen: pas stoppen met gaswinnen als er impact is. Maar dan is het natuurlijk te laat. Elke potentiële negatieve impact op de unieke kwaliteiten van de Waddenzee moeten we voorkomen, zo is het vastgelegd. De overheid zoekt met dit principe dus de grenzen op. Met gedegen beheer in de geest van het Werelderfgoedverdrag heeft het weinig te maken.

Bij twijfel niet doen

Voor mij als voorzitter van de Nederlandse Unesco Commissie is het duidelijk: de verantwoordelijkheid van ons land reikt verder dan onze grens en betreft ook komende generaties. Voor de Waddenzee geldt: zorg dat de staat van dit gebied verbetert zodat natuur en mens daar duurzaam van profiteren. Dat betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden. Niet alles kan. Behoud van de waarden van het gebied staat bovenaan, en gaswinning past daar niet in. Dit unieke natuurlijke werelderfgoed is te waardevol om risico’s mee te lopen.

Dit artikel verscheen op 31 oktober 2022 in het Friesch Dagblad

Bekijk ook het overzicht van alle eerder op initiatief van de Waddenacademie verschenen opinieartikelen in het Friesch Dagblad.