Spring naar hoofd-inhoud

Niemand beheert een werelderfgoed om het vervolgens te slopen

De Waddenzee heeft dertien jaar geleden de status Werelderfgoed ontvangen. Een belangrijke toekenning die ook het Eise Eisinga Planetarium in Franeker hoopt te krijgen. En daar horen verplichtingen bij, al houdt de landelijke overheid zich daar volgens de Unesco onvoldoende aan. ‘Je haalt toch ook geen radertjes uit het mechaniek van het Planetarium?’

Waddenzee werelderfgoed. Foto: TS

‘Heerlijk hier! Je ruikt de hele dag de Waddenzee!’ Het is een zonnige dag in juni en een mevrouw zet haar fiets naast het terras van het Eise Eisinga Planetarium in Franeker. We raken aan de praat en ik vertel haar enthousiast over de Unesco Werelderfgoedstatus van de Waddenzee. En hoe bijzonder het eigenlijk is dat het Planetarium ook door de Nederlandse regering is voorgedragen om diezelfde internationale status te krijgen. Dat ze eigenlijk tussen twee plekken fietst met een Outstanding Universal Value op minder dan zeven kilometer van elkaar.

Dat de Waddenzee werelderfgoed is en het Planetarium dat kan worden, is even bijzonder als logisch. De Waddenzee is een van de grootste en laatste gebieden op aarde waar eb en vloed dagelijks het landschap bepalen en vormen. En het Eise Eisinga Planetarium is een nauwsluitend vernuftig raderwerk van onzichtbare tandwielen boven de oude slaapkamer van Eise.

Bezoekers van het Planetarium zien de planeten uit ons heelal als bollen aan het plafond hangen en ontdekken de plek en kwetsbaarheid van onze aarde in het grote heelal. Bijzonder is ook dat de getijden, die vormende oerkracht achter het kwetsbare Waddenlandschap, hun oorsprong hebben in de stand van de maan ten opzichte van de aarde.

Vernuftig raderwerk

Dertien jaar na de toekenning van de werelderfgoedstatus aan de Waddenzee is de Nederlandse regering door Unesco op de vingers getikt en kan de Waddenzee een ‘werelderfgoed in gevaar’ worden. Omdat Nederland de unieke natuur niet ‘pro-actief’ beschermt en waardoor het Wad verloren dreigt te gaan voor toekomstige generaties.

De Waddenzee is een nauwsluitend en vernuftig raderwerk, net als het Planetarium. En in de dertien jaar dat Nederland voor dit door de maan en getijden gevormde werelderfgoed moest zorgen is dat dus niet goed genoeg gedaan.

Zo heeft het kabinet toestemming gegeven om de zeebodem met tientallen centimeters te laten zakken als gevolg van het winnen van zout onder de Ballastplaat. Zoals het kabinet ook toestond om aardgas te blijven winnen ook al weet iedere dertienjarige scholier dat dit leidt tot nog meer klimaatverandering en zeespiegelstijging.

Dit alles mocht omdat het niet tot ‘juridisch aantoonbare schade voor de natuurwaarden’ leidde. Omdat geen minister zich ooit serieus afvroeg of al die ingrepen bij elkaar niet een gevaar konden vormen voor dat natuurlijke en kwetsbare werelderfgoed.

Het Planetarium mag vanaf volgend jaar toch ook niet beheerd worden door een marktkoopman die de radertjes en gouden planeetbollen een voor een uit de slaapkamer van Eise sloopt? Om daarna vol te houden dat het Planetarium er nog steeds is omdat de gevel nog overeind staat.

Geen gaswinning

Unesco heeft dit jaar aan Nederland duidelijk gemaakt dat het ontvangen van de titel ‘werelderfgoed’ ook juridische plichten omvat voor elk land dat het Unesco-verdrag heeft ondertekend. Het is dus logisch en terecht dat Unesco de Nederlandse regering waarschuwt dat het zo niet langer kan. Het lijkt logisch dat de Nederlandse regering geen vergunningen meer mag verlenen voor nieuwe gaswinning zolang er geen betrouwbare kennis is over de stapeling van effecten door bestaande gas- en zoutwinning of dikke kabels dwars door dat kwetsbare natuurlijke raderwerk dat Werelderfgoed Waddenzee heet.

De Nederlandse regering heeft dertien jaar de tijd gehad om de unieke natuur van de Waddenzee goed genoeg te beschermen. Unesco hijst nu de stormbal vanwege de plannen voor nieuwe gaswinning in combinatie met alle andere ingrepen die de afgelopen dertien jaar stuk voor stuk werden toegelaten.

Nu maar hopen dat het Planetarium vanaf volgend jaar beter beheerd wordt dan de Waddenzee! Of moeten we juist hopen dat de Waddenzee net zo goed beheerd gaat worden als het Planetarium?

Frank Petersen is projectmedewerker bij de Waddenvereniging. Dit artikel is tot stand gekomen op initiatief van de Waddenacademie verscheen op 28 juni in het Friesch Dagblad.

Bekijk ook het overzicht van alle eerder op initiatief van de Waddenacademie verschenen opinieartikelen in het Friesch Dagblad.