Spring naar hoofd-inhoud

Opinie: De Waddenzee verdient integrale monitoring, ook in toekomst

In de serie opinieartikelen in het Friesch Dagblad, die op initiatief van de Waddenacademie tot stand komen is een artikel verschenen van John Dagevos, directeur van Telos, het centrum voor duurzame ontwikkeling in Tilburg. De onlangs verschenen Waddenbalans 2019 leverde veel informatie op over de ontwikkeling per Waddengemeente vanuit duurzaamheidsperspectief. Nu zijn verdere stappen nodig om tot een integrale monitor voor het Waddengebied te komen, voor nu en in de toekomst.

De eilandgemeenten, zoals Ameland doen het beter dan de haven- en vastelandgemeenten. Foto: Harry Muermans via Saxifraga

De eilandgemeenten, zoals Ameland doen het beter dan de haven- en vastelandgemeenten. Foto: Harry Muermans via Saxifraga

De Waddenbalans 2019 levert veel informatie op over de ontwikkeling per Waddengemeente vanuit duurzaamheidsperspectief

De Waddenzee is een uniek gebied, het grootste samenhangende getijdengebied met slik- en zandplaten ter wereld. De Waddenzee staat niet voor niks op de Werelderfgoedlijst.

Deze status brengt natuurlijk ook verantwoordelijkheden met zich mee. Het vraagt onder andere om een duidelijke visie op de gewenste ontwikkeling van het gebied en in het verlengde daarvan het ontwikkelen van beleid en initiatieven gericht op het in stand houden en verbeteren van de kwaliteiten van het gebied waaraan het zijn Werelderfgoedstatus dankt.

Twee hoofddoelstellingen

Onlangs is de Ontwerp-agenda voor het Waddengebied 2050 vastgesteld, met als ondertitel Koersen naar een veilig, vitaal en veerkrachtig Waddengebied. Een document waar jarenlang aan is gewerkt. Daarin zijn twee hoofddoelstellingen geformuleerd. Voor de Waddenzee worden een duurzame bescherming en ontwikkeling van de Waddenzee als natuurgebied en het behoud van het unieke open landschap nagestreefd. Hoofddoel voor het Waddengebied is dat het in 2050 veilig, vitaal en veerkrachtig is. De doelen kunnen in een spanningsvolle relatie tot elkaar staan, zoals de praktijk van alledag laat zien.

Tot nu toe heeft het aan een integrale gebiedsmonitor voor het droge deel van het Waddengebied ontbroken
Om te kijken of de ontwikkelingen in de gewenste richting gaan, wordt er heel veel gemonitord in het Waddengebied. Veel van die monitoring richt zich op het natte deel van het Waddengebied. Daaraan is in de voorbije jaren door de Basismonitoring hard gewerkt (basismonitoringwadden.nl). Tot nu toe heeft het aan een integrale gebiedsmonitor voor het droge deel van het Waddengebied ontbroken. Telos heeft, om in die lacune te voorzien, in samenwerking met de Waddenacademie hiervoor de zogenaamde Waddenbalans 2019 ontwikkeld, een integrale gebiedsmonitor in atlasformaat.

Zoeken naar balans

In de Waddenbalans, die in mei 2020 is verschenen, wordt een totaalbeeld geschetst van de ontwikkeling per Waddengemeente bezien door een duurzaamheidsbril. Daarbij wordt een brede definitie van duurzaamheid gehanteerd. Het gaat niet alleen om het ecologische perspectief, maar ook om het sociale en economische. Anders geformuleerd: het gaat om het zoeken van balans tussen people, planet en profit/prosperity.

Met deze inhoudelijke insteek sluit de Waddenbalans goed aan bij (het hiervoor genoemde spanningsveld tussen) de hoofddoelen uit de Ontwerp-agenda en vormt een aanvulling op het werk van de Basismonitoring. In de Waddenbalans 2019 wordt voor een groot aantal thema’s de situatie in beeld gebracht, we kijken immers breed. Veel van het verzamelde cijfermateriaal wordt, zoals het in een atlas hoort, gepresenteerd met behulp van kaarten.

Vergelijkingen

In de presentatie van de resultaten wordt een onderscheid gemaakt tussen de eilanden, de kustgemeenten en de havengemeenten. Om de resultaten te kunnen duiden worden twee soorten vergelijkingen gemaakt. Een interne, waarbij de resultaten van de verschillende Waddengemeenten onderling worden vergeleken, en een externe, waarbij een vergelijking wordt gemaakt met de landelijke ontwikkelingen.

Het voert te ver om hier in detail in te gaan op alle bevindingen uit de Waddenbalans. Een paar highlights daarom. Wat meteen opvalt zijn de zeer goede resultaten van de eilanden, met name op sociaal en ecologisch vlak. Met Ameland aan kop, maar Vlieland, Terschelling en Schiermonnikoog in het kielzog. Dat zijn goede resultaten, niet alleen vanuit een Waddenperspectief, maar ook in nationaal perspectief. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de top 10-notering van Ameland in de Nationale Monitor Duurzame Gemeenten 2018 en 2019 van Telos.

Het tweede dat opvalt zijn de zeer grote verschillen tussen de Waddengemeenten onderling. Het Waddengebied is, bezien door een duurzaamheidsbril, verre van homogeen. Tegenover de goede resultaten van de eilanden staan veel mindere resultaten van de havengemeenten en dat geldt voor een groot aantal van in de Waddenbalans belichte onderwerpen. De havengemeenten, Delfzijl en Den Helder in het bijzonder, behoren ook vanuit een nationaal perspectief tot de gemeenten die vanuit duurzaamheid nog een forse ontwikkelopgave hebben. Van de drie perspectieven (people, planet, profit/prosperity) is in het Waddengebied het economische het minst ontwikkeld en is ook in de tijd, in vergelijking met Nederland, minder sterk gegroeid.

De volgende stap

Tot slot. De opstellers van de Ontwerp-agenda vinden monitoring belangrijk, getuige het aantal keer dat het woord voorkomt (35 keer) in het document. Integratie van Waddenbalans en Basismonitoring is de volgende stap om te komen tot de gewenste integrale monitor voor zowel Waddenzee én Waddengebied. Noodzakelijk is wel die monitoring lange tijd vol te houden.

Op die manier kan de monitor een gezaghebbend instrument worden dat inzichtelijk maakt of de geformuleerde ambities in de Ontwerp-agenda ook daadwerkelijk worden gerealiseerd of dat bijstelling of aanscherping van de gemaakte beleidskeuzes noodzakelijk is. De Waddenzee als UNESCO-werelderfgoed verdient een dergelijke monitor.

Dit artikel verscheen op 1 augustus 2020 in het Friesch Dagblad.

Bekijk ook het overzicht van alle sinds mei 2011 verschenen opinieartikelen.