Spring naar hoofd-inhoud

Opinie: Gevolgen van de containerramp; we kunnen alleen maar hopen dat het meevalt

In de serie opinieartikelen in het Friesch Dagblad, die op initiatief van de Waddenacademie tot stand komen is een artikel verschenen van Katja Philippart, vicevoorzitter en portefeuillehouder Ecologie van de Waddenacademie, marien ecoloog bij Het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee en bijzonder hoogleraar productiviteit van mariene kustsystemen bij de universiteit van Utrecht.

Plastic valt uiteen in kleine deeltjes

Wat zijn de gevolgen van de door MSC Zoe verloren containers voor de Waddenzee? De informatie over wat er precies overboord ging, hoeveel en waar is nog vrij summier. Laten we ervoor zorgen dat bij een onverhoopt volgend incident deze informatie snel beschikbaar komt.

Het jaar was nog maar net begonnen toen de MSC Zoe een deel van haar deklading verloor net ten noorden van het Werelderfgoed Waddenzee. Al snel stroomden berichten binnen over mogelijk gevaarlijke stoffen en verschenen er foto’s van stranden bezaaid met allerlei (vooral kunststof) voorwerpen zoals stoelen, jassen en speelgoed.

Er werd vrij snel gestart met het opruimen en afvoeren van aangespoelde containers en losse lading en, toen het weer het toeliet, met een

inventarisatie

van de containers op de zeebodem. De stranden lijken op het eerste gezicht inmiddels redelijk schoon, maar naar het zich laat aanzien is nog maar een kleine hoeveelheid van de inhoud van de containers geborgen. Het opruimen van de containers van de zeebodem in opdracht van de rederij kan nog maanden duren. Met als risico dat hun lading alsnog in zee komt, zich door het gebied verspreidt en in kleinere deeltjes uiteenvalt.

Wat ging er precíés overboord?

Wat betekent deze verontreiniging voor het leven in de Waddenzee? Rijkswaterstaat heeft de Waddenacademie gevraagd om een onderzoeksplan op te stellen naar de langetermijngevolgen. Om deze goed in kaart te kunnen brengen, moet eerst duidelijk zijn wat er verloren is gegaan. De informatie over wat er precies overboord ging, hoeveel en waar is echter nog vrij summier en aan verandering onderhevig. Zo werd er aanvankelijk gesproken over dertig containers, na een dag over 270 containers, een week later over 291 en sinds begin februari staat de teller op meer dan 340 stuks. Een klein deel van de containers en hun lading is geborgen, maar er is niet geregistreerd wat de aard van deze lading was en we weten ook niet hoeveel er nog in het water ligt of terecht gaat komen.

De Duitse centrale dienst voor maritieme noodgevallen publiceerde de inhoud van gevaarlijke stoffen die in zee waren terecht gekomen: een verloren container met peroxides, een verloren container met lithiumbatterijen en een container die was opengescheurd maar niet overboord gegaan met miljarden kleine (0,5 millimeter) polystyreen korrels. Volgens een voorlopige vrachtlijst zijn er ook miljoenen plastic pellets van ongeveer vier millimeter doorsnede, verpakt in zakken van 25 kilo, verloren gegaan.

Plastic korrels

Het is tot nu toe niet bekend hoeveel van de plastic korrels en pellets uit de containers daadwerkelijk in zee zijn gekomen en wat hiervan tijdens de opruimacties op land en ter zee al zijn afgevoerd. Het valt niet uit te sluiten dat ook de niet als direct gevaarlijk gekwalificeerde (kunststof) voorwerpen op langere termijn schadelijke effecten zullen hebben, bijvoorbeeld als ze gaan lekken en/of in kleinere delen uiteenvallen.

Op basis van wat tot nu bekend is over de verloren lading en de mogelijke effecten voor planten en dieren (en mogelijk indirect voor de gezondheid van mensen) zal het onderzoek zich in eerste instantie richten op de gevolgen van het verlies van de plastic korrels en pellets. De grootte, vorm en soortelijk gewicht van deze zogenaamde microplastics bepaalt voor een groot deel hoe de deeltjes zich door het milieu verspreiden. Ook de chemische samenstelling van de microplastics is van belang, zo wordt de giftigheid van de polystyreen korrels vooral bepaald door de additieven die aan de korrels zijn toegevoegd. Van de plastic pellets is inmiddels een zak veiliggesteld om dit te onderzoeken, van de kleine plastic korrels ontbreekt nog ieder spoor.

Niet schoon genoeg

De Nederlandse Waddenzee was niet schoon voordat de MSC Zoe haar lading verloor. Meetwaarden van dichtheden aan microplastics in dit gebied van voor het ongeluk blijken er echter niet of nauwelijks te zijn, zodat moeilijk is aan te tonen wat door het ongeluk is toegevoegd. Daarom is en wordt nu verkend welke langjarige meetprogramma’s snel en relatief eenvoudig kunnen worden uitgebreid met bemonstering van microplastics en in hoeverre bewaard materiaal van voorgaande jaren alsnog geanalyseerd kan worden op de aanwezigheid van plastic deeltjes.

Deze uitbreiding op de lopende bemonstering van water, zeebodem, strand, bodemdieren, vissen, vogels en zeezoogdieren naar de aanwezigheid van plastic deeltjes is inmiddels begonnen. De resultaten hiervan zullen als basis dienen voor een onderzoeksprogramma naar de gevolgen voor het leefmilieu en de bewoners van het Waddengebied.

Neus op de feiten

De recente gebeurtenissen hebben ons met de neus op de feiten gedrukt dat onderzoek naar effecten van een dergelijk ongeluk niet eenvoudig is vanwege een gebrek aan nauwkeurige gegevens over de verloren lading en over hoe zich dat verhoudt tot wat er al aanwezig was aan plastics in de Waddenzee.

Mogelijk dat het alsnog lukt om de precieze aard van de verloren lading te achterhalen en zoveel mogelijk te bergen voordat ze in het water terechtkomen, maar laten we er in ieder geval ook voor zorgen dat bij een onverhoopt volgend incident dergelijke informatie snel beschikbaar komt.

De veldmetingen die dit jaar worden uitgevoerd, geven voor het eerst een indicatie van de plastic belasting van ons deel van het Werelderfgoed Waddenzee. We kunnen alleen maar hopen dat het meevalt.

Dit artikel verscheen op zaterdag 3 maart 2019 in het Friesch Dagblad.

Bekijk ook het overzicht van alle sinds mei 2011 verschenen opinieartikelen.