Spring naar hoofd-inhoud

Opinie: Op zoek naar een weerbare Waddenkust

In de serie opinieartikelen in het Friesch Dagblad, die op initiatief van de Waddenacademie tot stand komen is een artikel verschenen van Jantsje van Loon-Steensma, universitair docent bij de Water Systems and Global Change Group van de Wageningen Universiteit. Waterveiligheid en landgebruik staan onder druk nu de zeespiegel steeds meer gaat stijgen. Het wordt tijd om nu oplossingen te vinden voor toekomstige bedreigingen.

In 2019 is de dijk bij de Eems-Dollard verhoogd. Bij extreme zeespiegelstijging wordt het steeds moeilijker om de dijken hoger te maken. Foto: TS

In 2019 is de dijk bij de Eems-Dollard verhoogd. Bij extreme zeespiegelstijging wordt het steeds moeilijker om de dijken hoger te maken. Foto: TS

Hoewel acute, heftige en onverwachte rampen zoals de coronapandemie vanzelfsprekend alle aandacht opeisen en directe en veelomvattende maatregelen vereisen, voltrekt die andere ramp - klimaatverandering - zich onverstoord verder. Internationaal onderzoek wijst al decennia op de veranderingen in het klimaat, maar de kleine stapjes en grillige weerpatronen onttrekken deze langzame ramp vaak aan de aandacht.

Drie droge jaren op rij bevestigen echter de trend, en onderstrepen de urgentie van maatregelen tegen zowel de oorzaken als de impact van klimaatverandering. Dankzij het advies van de tweede Deltacommissie wordt bij dijkversterkingen al rekening gehouden met toekomstige zeespiegelstijging en zijn de afgelopen jaren in het Waddengebied diverse experimenten uitgevoerd met innovatieve en duurzame manieren om dijken te versterken.

Meer schade

Nieuwe klimaatscenario’s waarschuwen echter voor snellere zeespiegelstijging dan verwacht. Hoewel de Waddenzee vooralsnog geen versnelling in zeespiegelstijging laat ziet, valt dit volgens recent onderzoek in de toekomt wel te verwachten. Dit zal belangrijke effecten hebben op de morfologische ontwikkeling van de Waddenzee, en daarmee op de waterveiligheid. Maar ook op de ecologische waarden van de Waddenzee en op agrarische gebruiksfuncties in de Waddenkustzone. Door een stijgende zeespiegel neemt immers de zoute kwel in het landbouwgebied achter de dijk toe, en kunnen periodes van droogte tot nog meer schade leiden. Het is daarom belangrijk om ook nadrukkelijk te verkennen hoe het gebied achter de dijk zich kan voorbereiden op klimaatverandering, en net als bij waterveiligheid de kosten van de adaptatiemaatregelen tegen de baten af te wegen.

Investeren

Hoeveel willen we investeren (en incasseren) om de huidige functies te behouden of aan te passen? In de studie Weerbare Waddenkust wordt een conceptueel raamwerk gepresenteerd dat een handelingsperspectief geeft voor lange termijn waterveiligheid en landgebruik in het Waddengebied bij extreme zeespiegelstijging. Hierbij vormt in alle geschetste toekomstscenario’s het creëren van een breed en overslagbestendig kustlandschap een oplossingsrichting. Het zal namelijk bij extreme zeespiegelstijging steeds moeilijker worden om de dijken hoger te maken.

Daarnaast blijkt de balans tussen zeespiegelstijging en sedimentatie bepalend. Als de wadplaten en kwelders kunnen meegroeien met de zeespiegelstijging, dempen ze - net als nu - de golven voordat ze de vastelandskust bereiken. Als er in de (verre) toekomst een moment komt dat de opslibbing in de Waddenzee de zeespiegelstijging niet meer kan bijhouden, kunnen de slibplaten en de kwelders langs de kust verdrinken of zelfs eroderen. Dat zou betekenen dat dimensies van de dijken niet meer voldoen. Er is dan een ‘knikpunt’ in de geo-morfologische processen bereikt die dwingt om over te gaan op nieuwe strategieën. Daarom is een belangrijke aanbeveling om zo lang mogelijk de golfdempende werking van de ondiepe Waddenzee te benutten én om te voorkomen dat sediment uit het Waddensysteem verdwijnt. Bovendien helpt sediment vóór de dijk om verzilting in het achterland tegen te gaan.

Als vasthouden vóór de dijk door snelle zeespiegelstijging niet meer lukt, dan vormt een parallelle dijk met getijdeninlaat een optie om sediment binnen het Waddengebied te behouden. Het luwe opslibbingsgebied tussen beide dijken vormt een robuust kustlandschap met kansen voor andere functies, en gaat verzilting in het achterland tegen. Vanzelfsprekend moeten zulke vergaande maatregelen passen bij lokale omstandigheden.

Het conceptuele raamwerk is vooral bedoeld als katalysator voor ideevorming rond langetermijnoplossingen, en om voor specifieke locaties te onderzoeken of er buiten- of binnendijkse mogelijkheden zijn voor een breed kustlandschap.

Dankzij innovatieve en traditionele dijkversterkingen is de veiligheid van de Waddenkust op orde. Dit geeft ruimte en tijd om vanuit diverse beleidsgebieden vooruit te denken en om bewoners uit te nodigen om een breed gedragen en integraal toekomstgericht verhaal over de Wadenkust te ontwikkelen, waarin aandacht voor waterveiligheid, natuurwaarden, sociaal-economische ontwikkeling, agrarische productie, zoetwatervoorziening en verzilting bij een veranderend klimaat.

Dit artikel verscheen op 30 juni 2020 in het Friesch Dagblad.

Bekijk ook het overzicht van alle sinds mei 2011 verschenen opinieartikelen.