Kustecosystemen verminderen kans op overstromingen

05.12.2013 10:04 Leeftijd: 5 Jaar
Categorie: Ecologie, Klimaat, Internationaal, English
Door: NIOZ

Vlaams-Nederlands team pleit in Nature voor innovatieve kustverdediging

Verdronken Land van Saeftinghe. Foto: https://beeldbank.rws.nl

Bescherming tegen als maar zwaardere overstromingsrampen kan wereldwijd op vele locaties verbeterd worden door de aanleg van grote ecosystemen zoals schorren en mangroves. In vergelijking met klassieke methodes voor overstromingspreventie is dit nieuwe concept beter bestand tegen klimaatverandering, is het kostenefficiënter en heeft het tal van bijkomende maat-schappelijke voordelen.

Dat blijkt uit een artikel in Nature "Ecosystem-based coastal defence in the face of global change"  van de Universiteit van Antwerpen in samenwerking met het NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee, IMARES Wageningen UR, TU Delft en Ecoshape.

Tyfoon Haiyan, Sandy en de watersnoodramp in Zeeland
Door de klimaatverandering moeten heel wat regio’s wereldwijd zich beschermen tegen overstromingsrampen in kustgebieden en rivierdelta's. De oorzaken? De stijging van de zeespiegel en de toenemende intensiteit van stormen. “Wanneer een zware storm van zee naar de kust toe komt, ontstaat een zogenaamde stormvloed die het zeewaterpeil met meerdere meters kan opstuwen,” legt Temmerman uit. “Dat kan de aanleiding zijn voor rampzalige overstromingen, zoals recent op de Filippijnen door tyfoon Haiyan of vorig jaar in New York door orkaan Sandy. Ook in Nederland zijn stormvloedrampen mogelijk, zoals in 1953 in Zeeland.”

De studie analyseert waar de noodzaak tot overstromingspreventie het hoogst is en hoe we ons kunnen beschermen. Temmerman: “Het meest kritiek zijn dichtbevolkte rivierdelta’s, bij ons in West-Europa, maar ook in Zuidoost-Azië en Noord-Amerika. Klassieke methodes voor overstromingspreventie, zoals dijken, afsluitdammen en stormvloedkeringen, blijken niet altijd goed bestand te zijn tegen klimaatverandering. Ze moeten geregeld hoger en breder worden gemaakt, wat heel veel geld kost.”

Bijkomende nadelen
“Bedijking van land kan bovendien nadelige gevolgen hebben doordat het water niet meer weg kan. Dit resulteert in extra opstuwing van stormvloeden in bedijkte riviermondingen en het wegzakken van het ingedijkte land door inklinking en bodemdrainage, waardoor het overstromingsrisico nog groter wordt. Kunstmatige waterkeringen verstoren ook het natuurlijke watermilieu. Zo heeft het afsluiten van zeearmen in de Zeeuwse delta bijvoorbeeld, geleid tot giftige algenbloei en zuurstofloosheid bij de bodem, met rampzalige gevolgen voor het waterleven.”

Aanleg van natuurlijke buffers Temmerman en zijn collega’s pleiten daarom voor de aanleg van grote ecosystemen, die een meer natuurlijke buffer bieden tegen stormvloeden, zeespiegelstijging en kusterosie. De onderzoekers tonen aan dat deze nieuwe 'biobouw' methodes beter bestand zijn tegen klimaatverandering, kostenefficiënt en milieuvriendelijk zijn, en dat hiermee vele kritische regio’s in de wereld beschermd kunnen worden. Ze steunen hun pleidooi voor meer wereldwijde toepassingen onder meer op onderzoek in Vlaanderen en Nederland, waar de eerste ecosystemen op grote schaal worden aangelegd als bescherming tegen overstromingen en het tegengaan van erosie. Voorbeelden in Nederland zijn de Zandmotor, een schiereiland voor de kust van Ter Heijde en oesterriffen in de Oosterschelde om de erosie van getijdenplaten tegen te gaan.

Schorren zijn ecosystemen die van nature voorkomen langs kusten en riviermondingen, zoals het Verdronken Land van Saeftinghe langs de Schelde, het Zwin bij Knokke. Nieuwe grote schorren worden langs de Schelde ondermeer aangelegd in de Hedwigepolder, Prosperpolder, en Kruibeekse polder. Bij stormvloeden kunnen zo grote watervolumes geborgen worden in deze natuurlijke overstromingsgebieden, waardoor het risico op overstromingen in het dichtbevolkte binnenland achter de dijken afneemt. Schorren zijn ook efficiënte golfbrekers, waardoor kusterosie en onderhoudskosten van achterliggende dijken worden verminderd.

Temmerman: “Schorren hebben het vermogen om zich mee op te hogen met de stijgende zeespiegel door plantengroei en het invangen van slib. Deze ecosystemen fungeren daardoor als natuurlijke waterkeringen die zichzelf onderhouden en aanpassen aan de klimaatverandering. Bovendien leveren ze nog meer maatschappelijke voordelen. Zo zijn ze essentiële groeiplaatsen voor commercieel interessante vis-, schaal- en schelpdiersoorten, dragen ze bij tot de natuurlijke waterzuivering van rivieren en kustgebieden, helpen ze om de stijgende concentratie aan schadelijke broeikasgassen te compenseren en bieden ze mogelijkheden voor recreatie en natuurbeleving. Voor tropische en meer zandige kusten spelen mangrovebossen, koraalriffen, duinen en oesterbanken een vergelijkbare beschermende rol tegen stormvloeden, zeespiegelstijging en kusterosie.”

Ondanks de vele voordelen en gunstige toepassingsmogelijkheden zijn er ook beperkingen. “De aanleg van grote ecosystemen vraagt meer ruimte dan klassieke waterkeringen. Voorlopig is er ook veel minder ervaring mee en duurt het enkele jaren voor een ecosysteem zich goed heeft ontwikkeld.