Terpen en wierden: geschiedenis met toekomst

31.10.2018 01:39 Leeftijd: 18 dagen
Categorie: Cultuurhistorie
Door: Karin Sjoukes/Friesch Dagblad

In de serie opinieartikelen in het Friesch Dagblad, die op initiatief van de Waddenacademie tot stand komen is een artikel verschenen van Karin Sjoukes, projectleider ‘Terpen- en wierdenland, een verhaal in ontwikkeling’.

De terp van Ezinge in de ochtend. Foto: Jonathan Andrew

Elke terp heeft zijn eigen verhaal, een eigen geschiedenis. Laten we gebruik maken van de kennis die in de sporen van die geschiedenis verborgen zit. Zo kunnen we de verbondenheid met het landschap behouden en zorgen dragen voor de kwaliteit ervan.

Wie door het vlakke Noord-Friese of Groningse landschap reist komt vroeg of laat een dorp tegen dat op een heuvel ligt. Staand op zo’n heuvel of terp ligt er - letterlijk - eeuwen geschiedenis onder uw voeten.

We realiseren ons vandaag de dag niet meer wat die rijke geschiedenis en kennis van de omgeving ons te bieden hebben. Hoe leefde men in deze zoute wereld? Hoe ging men om met hoog water?

Eerste aanzet

Op 4 en 6 oktober vond het symposium ‘Terpen- en wierdenland, een verhaal in ontwikkeling’ plaats, waarin de resultaten van vier jaar onderzoek én uitvoering voor het voetlicht zijn gebracht. Hiermee is een eerste aanzet gegeven om deze bijzondere geschiedenis met bewoners te delen en de kennis over het verleden te gebruiken om onze toekomst vorm te geven.

De geschiedenis van de terpen laat zich teruglezen door in de terpen te kijken. Zo kunnen we van elke terp de ouderdom en de ontstaansgeschiedenis achterhalen en krijgen we inzicht in de manier waarop men vroeger op de terp in het kwelderlandschap leefde.

Dan blijkt dat elke terp zijn eigen verhaal heeft: elke opbouw is anders en heeft een eigen geschiedenis. Ook blijkt dat de terpen geen geïsoleerde eilandjes waren, maar deel uitmaakten van een groot netwerk van terpen langs de gehele Waddenkust.

Van sommige terpen blijkt uit de vondsten dat men er handel dreef met verre streken, op andere terpen wijzen bijzondere sieraden - zoals een fibula - op de rijke bewoners die hier gewoond moeten hebben. Let wel: de eerste terpenbewoners vestigden zich al zo’n vijfhonderd jaar vóór onze jaartelling op de toenmalige kwelders. We hebben het dus over 2500 jaar bewoningsgeschiedenis.

Haventjes

Het verhaal van elke individuele terp wordt nog boeiender als u vanaf de terp het landschap rondom de terp in beschouwing neemt. Dat laat zien hoe het toenmalige kwelderlandschap zich ontwikkelde tot het landbouwgebied van nu. Ieder deel van die ontwikkeling heeft sporen in het landschap achtergelaten.

Zo zien we bij de terpen de haventjes die de verbinding met de omgeving vormden. Oude en nieuwe dijken die bescherming boden tegen hoogwater. Middeleeuwse stenen kerken die rond de twaalfde eeuw op de terpen zijn gebouwd. Sporen van de staten en borgen die hier eens stonden.

Zes unieke verhalen

In de afgelopen vier jaar is de geschiedenis van zes terpen onderzocht (www.terpenenwierdenland.nl); die van Wijnaldum, Firdgum, Hallum (in Fryslân) en Ulrum, Warffum en Godlinze (in Groningen). Daarmee ontstonden zes unieke verhalen. Samen met de bewoners zijn die opgepakt om te komen tot maatregelen die de karakteristieken van elk terp- of wierdedorp versterken en zichtbaar maken.

De resultaten van het totale project zijn samengevat door Erik Betten in zijn boek Terpen- en wierdenland (2018). Hij neemt u mee langs de zes dorpen op een reis door de tijd en door het gebied.

Sporen koesteren

Een landschap is altijd in ontwikkeling, beweegt mee met haar bewoners. Laten we in die ontwikkeling de sporen van onze geschiedenis respecteren en koesteren. En laten we gebruik maken van de kennis die in die sporen verborgen zit. Zo kunnen we de verbondenheid met het landschap behouden en zorgen dragen voor de kwaliteit ervan.

Het resultaat is een leefomgeving waar het voor bewoners goed toeven is, en voor bezoekers veel te zien en te beleven. In de komende jaren willen we dit project uitbreiden met de verhalen van andere terp- en wierdedorpen.

Door al die verhalen te combineren en al die geschiedenissen weer (of beter) zichtbaar te maken, geven we dit unieke landschap en de kennis daarvan door aan toekomstige generaties.

Dit artikel is op 30 oktober verschenen in het Friesch Dagblad.

Bekijk ook het overzicht van alle sinds mei 2011 verschenen opinieartikelen.