Evolutie Waddengebied

Het thema Evolutie-Waddengebied betreft met name de natuurlijke ontwikkeling en dynamiek van het Waddengebied op tijdschalen van jaren tot 1000-en jaren, inclusief de sterke antropogene invloed van de laatste paar eeuwen op het systeem.

Het Waddengebied is een barrière systeem, bestaande uit barrière eilanden en de daarachter liggende Waddenzee. De Waddenzee is deels een inter-getijde gebied dat bij laag water droog valt. Het gebied wordt gedraineerd door getijdengeulen die via zeegaten uitmonden in de Noordzee. Zeewaarts van de zeegaten liggen de ebgetijde delta’s, dan wel buitendelta’s.

Zeespiegelcurves Nederlands kustgebied

In de geologische geschiedenis zien we systemen zoals de Wadden alleen in periodes die worden gekenmerkt door zeespiegelstijging. De Waddenzee zoals wij die kennen, is ontstaan tijdens de periode van zeespiegelstijging die in het Holoceen, zo’n 10.000 jaar geleden, na afloop van de laatste ijstijd, is begonnen. Onder invloed van de doorgaande stijging van de zeespiegel na het ontstaan van de Waddenzee trokken de barrière eilanden zich landwaarts terug, over meerdere kilometers. Met die zuidelijke migratie van de eilanden is ook de Waddenzee opgeschoven. Aan de zeezijde werd en wordt het Waddengebied beschermd door de barrière eilanden. Bodemdaling, die mede door de mens werd veroorzaakt (o.m. door veenwinning), heeft de vorming – door overstromingen tijdens grote stormvloeden – van de Zuiderzee, de Middelzee en de Lauwerszee in de hand gewerkt.

Afname lengte kustlijn, gereconstrueerd uit historische kaarten (Olff, 2009)

Vanaf de Middeleeuwen neemt de omvang van het Waddengebied af door indijkingen. Dit betreft de indijking van in eerste instantie de Middelzee en van gebieden in de noordelijke regio’s van Noord Holland, Friesland en Groningen, en in de twintigste eeuw van de Zuiderzee, de Wieringermeer en de Lauwerszee. Feitelijk is sedert enkele eeuwen sprake van werkelijke invloed door waterstaatkundige werken (polders, kwelders, afsluitdijk en – het meest recent – zandsuppleties) op de evolutie van het Waddengebied en heeft de mens zich gemanifesteerd als een majeure ‘geological force’.

Als gevolg van de aanleg van waterstaatkundige werken is de inherente landwaartse migratie van de Waddenzee geblokkeerd en is de Waddenzee kilometers smaller geworden. Zonder de aanleg van waterstaatkundige werken zou de Waddenzee dus een stuk breder zijn en zou vooral het aandeel kleiig oppervlak aanzienlijk groter zijn.

De Waddeneilanden hebben zich in een tijdsbestek van duizenden jaren ontwikkeld. Onder invloed van wind, zee, zand en vegetatie vormden zich op de eilanden in de loop van eeuwen karakteristieke hoofdvormen, zoals een eilandkop, een eilandstaart en duinbogen. Daarbinnen ontwikkelden zich kleinere onderdelen, zoals kwelders en duinvalleien.

Indien de zeespiegelstijging zou stoppen of indien een daling van de zeespiegel zou optreden, zou de Waddenzee op termijn ‘verlanden’. Indien de snelheid van zeespiegelstijging aanzienlijk toeneemt, is de verwachting dat – zonder menselijke ingrepen – grote delen zullen ‘verdrinken’, dat wil zeggen volledig beneden de laagwaterlijn komen te liggen. Het voortbestaan van de Waddenzee zoals wij die kennen, is dus aan vrij smalle marges wat betreft veranderingen in zeeniveau, gebonden.