Broeden: alles of niets!

Door: Romke Kats
Datum: 11 maart 2011

Broedende eidereend op nest (Natuuurmonumenten)

Het voorjaar barst bijna weer los. De komende weken is het een drukte van jewelste voor vogels in de Waddenzee. Terug uit het zuiden, snel eten en weer door naar het noorden om te broeden. Of pas in mei beginnen. Voor de 'marathon' -broeder onder de wadvogels, de eidereend, is de voorbereiding op het nieuwe broedseizoen allang begonnen. Het is alles of niets!

Om eieren te leggen en deze uit te broeden is een aantal omstandigheden noodzakelijk. De belangrijkste is de beschikbaarheid van voldoende voedsel.  Tijdens de broedperiode hebben vogels namelijk veel extra energie nodig. De eieren moeten worden gemaakt en daarna moeten ze  op de juiste temperatuur worden gehouden. Uiteindelijk worden de jongen grootgebracht. Om te kunnen broeden moet extra voedsel beschikbaar zijn in de directe omgeving van de broedlokatie of in het territorium. Vogelsoorten blijken te verschillen in hun strategie om van broeden een succes te maken. De duur en de manier van de voorbereiding is anders.

Verschillen in broeden

Eidereenden op droogvallende mosselbank (Bron: Wilde kokkels)

De ene soort eet voorafgaand aan de leg van eieren extra voedsel, waarbij de voorbereiding op het broedseizoen relatief kort is. De partners broeden afwisselend om tussen het broeden door extra energie op te kunnen nemen. Denk hierbij aan soorten zoals scholekster, tureluur, grutto en kievit. De andere strategie bij vogels vraagt een veel langere voorbereiding. Een paar maanden voor het broeden, eten de vrouwtjes extra veel om vervolgens aan een stuk door te kunnen broeden en met de jongen het nest te verlaten. Dit is de strategie van de eidereend. De vrouwtjes van de eidereend  zijn alleen tijdens de broedperiode langdurig op land te vinden. De rest van het jaar leven ze op zee. Ze leggen de eieren, een stuk of zes, in een nest met dons. Eidereenden broeden in hoge dichtheden, oftewel kolonies. De eieren worden uitgebroed gedurende een aangesloten periode op het nest. De vrouwtjes verlaten alleen af en toe het nest om wat te drinken. Na uitkomst van de eieren groeien de jongen op in crèches met de hulp van andere vrouwtjes. De man draagt bij aan de reproductie door zijn vrouwtje te bevruchten, soms ook die van de buurman. Verder zorgt hij ervoor dat zijn vrouwtje ongestoord en vooral veel kan eten.

Lokaal voedsel

Bij eidereenden zijn de vrouwtjes extreem trouw aan de kolonie waar ze geboren zijn en waar ze broeden. De omgeving van de kolonie is van groot belang om in de maanden voorafgaand aan het broeden voldoende geschikt voedsel te vinden. Dit voedsel bestaat uit schelpdieren, hoofdzakelijk mossels. Voor broedende eidereenden in de Nederlandse Waddenzee is het aanbod van mossels op de wadplaten rond de wantijen ten zuiden van de eilanden van groot belang. Bij een toename van het aanbod van droogvallende mosselbanken komen meer vrouwtjes tot broeden in de kolonie (zie figuur). In deze periode neemt het lichaamsgewicht toe tot ruim 2.4 kilogram, een groei van wel bijna een kilogram. Ze zijn dan zo zwaar dat vliegen niet meer lukt. Alleen als dit streefgewicht bereikt is, zijn ze in staat om zes eieren te leggen èn deze vrijwel non-stop te broeden gedurende een periode van 28 dagen. Wordt dit eindgewicht niet gehaald, dan beslist het vrouwtje om niet te broeden. Lokale droogvallende mosselbanken spelen dus een grote rol bij broedende eidereeenden.

Bron

Kats R.K.H. 2007 Common Eiders Somateria mollissima in the Netherlands: The rise and fall of breeding and wintering populations in relation to the stocks of shellfish. Thesis University of Groningen.  Zie http://dissertations.ub.rug.nl/faculties/science/2007/r.k.h.kats/
Meijer T. & Drent R. H. 1999 Re-examination of the capital and income dichotomy in breeding birds. Ibis 141: 399-414.

Relatie met de kennisagenda van de Waddenacademie

Gerelateerde onderdelen van de kennisagenda van de Waddenacademie en de achterliggende position papers:

Kennis voor een duurzame toekomst van de Wadden. Integrale kennisagenda van de Waddenacademie: p.41 t/m 49.

(Natuur)behoud in een veranderende wereld (position paper Ecologie) (pdf 2,7 Mb)

Lees meer in het thema Ecologie op deze site.