Vissen minder vaak ziek

Door: Hans Revier
Datum: 25 oktober 2012

Bot. Foto: Wikimedia

Uit langjarig onderzoek naar het voorkomen van visziektes bij botpopulaties nabij de spuisluizen van de Afsluitdijk blijkt dat door verbetering van de leefomstandigheden het aantal geïnfecteerde vissen is gedaald. Door het toepassen van een ander spuiregime en verbetering van de waterkwaliteit hebben de dieren minder stress en zijn ze minder vatbaar voor infecties.

Ook vissen kunnen ziek worden. Ze hebben last van huidaandoeningen, vinrot of inwendige aandoeningen als tumoren. Medio jaren tachtig van de vorige eeuw was 30% van de botten die bij de Afsluitdijk, aan zowel de IJsselmeer- als Waddenzeekant, gevangen werden bedekt met zweren of wratten. In 1987 startte het toenmalige Rijksinstituut voor Kust en Zee (RIKZ) met onderzoek naar de oorzaken van dit abnormaal hoge percentage aangetaste vissen. Een eerste onderzoek werd tussen 1988 en 2001 uitgevoerd, en bestond uit het karakteriseren van de verschillende aandoeningen en het inventariseren van het voorkomen ervan. Bovendien werden chemische analyses van water en sediment uitgevoerd. In 2005 is op nieuw bij de Afsluitdijk onderzoek gedaan. In totaal zijn 24.692 botten onderzocht: 9.711 botten rond de spuisluizen in de Afsluitdijk (1988-2000) en 14.981 botten elders in de Waddenzee (1988-1996).  

Huidzweren

Zweer bij een bot. Foto: Ecomare.

De resultaten bevestigden de waarnemingen van sportvissers en beroepsvissers: de botpopulatie had te lijden van verschillende huidziektes. Huidzweren kwamen het meest voor: 20 tot 50% van de botten bij de spuisluizen van de Afsluitdijk was hierdoor aangetast. Bij de afwateringssluizen van het Lauwersmeer, Harlingen en de Dollard had 5% van de botten huidziekten. Zelfs dit was nog steeds significant hoger dan in natuurlijker estuaria, zoals de Eems-Dollard waar minder dan 2% van de botten huidzweren bleek te hebben. Andere ziekten werden minder vaak aangetroffen, maar vertoonden een vergelijkbaar patroon. Vergeleken met 1988 is de situatie inmiddels sterk verbeterd. Het percentage botten met huidzweren voor de spuisluizen van de Afsluitdijk is teruggelopen naar 10%. Andere onderzochte huidziekten zijn bijna tot een natuurlijk niveau teruggekeerd (<0,5%) of zelfs zo goed als verdwenen. De verklaring hiervoor moet vooral gezocht worden in verbetering van de leefomstandigheden voor de bot.

Spuiregime

Spuisluizen Afsluitdijk bij Kornwerderzand. Foto: Rijkswaterstaat.

Het hoge aantal geïnfecteerde botten bij de Afsluitdijk werd waarschijnlijk veroorzaakt door een opeenhoping van stressveroorzakende factoren als abrupte en extreme schommelingen in het zoutgehalte door het spuien van IJsselmeerwater en de slechte water- en bodemkwaliteit. Door het toepassen van een ander spuiregime en de algemene verbetering van de water- en bodemkwaliteit in de Waddenzee is de stress afgenomen en zijn de botten minder vatbaar voor bacteriële infecties die de huidziektes veroorzaken. Hoewel het aantal botten met huidziektes drastisch is afgenomen is het percentage (10%) nog steeds beduidend hoger dan in natuurlijke omstandigheden. Elders in de Waddenzee en in het Eems-Dollard estuarium, waar sprake is van natuurlijker zoet-zout overgangen, is het percentage tegenwoordig kleiner dan 1%. Het zoeken naar verdere verbeteringen en het regelmatig inventariseren van het voorkomen van huidziektes bij bot blijft dan ook van groot belang.

Bronnen:

Vethaak, D., Jol, J. & Pieters, J., 2004. Zieke vis en spuisluizen: onderzoek naar ziekte bij bot (Platichthys flesus) vóór en achter de Afsluitdijk. Eindrapport over de onderzoeksjaren 1988-2001. Rapport RIKZ - 2004.003, http://edepot.wur.nl/90243

Vethaak, A.D., 2012. Disease prevalence in flounder (Platichthys flesus) from the Dutch Wadden Sea as indicator of environmental quality: A summary of 1988–2005 surveys. Journal of Sea Research (2012), http://dx.doi.org/10.1016/j.seares.2012.09.004

Relatie met de kennisagenda van de Waddenacademie

Gerelateerde onderdelen van de kennisagenda van de Waddenacademie en de achterliggende position papers:

Kennis voor een duurzame toekomst van de Wadden. Integrale kennisagenda van de Waddenacademie: p.41 t/m 49.

(Natuur)behoud in een veranderende wereld (position paper Ecologie) (pdf 2,7 Mb)

Lees meer in het thema Ecologie op deze site.