Wadgeluk

Door: Gerbrand Gaaff
Datum: 10 september 2015

Droogvallen, vaak een magnifieke wadervaring. Foto Johan van Wijk

"We varen onder een bewolkte lucht door de Oude Vlie, in de westelijke Waddenzee. Dan breekt het wolkendek, steeds meer blauw tussen het grijs. Het zicht verbetert en aan de horizon zien we opeens het Vuurboetsduin op Vlieland, de blinkende duinen van de Noordsvaarder en de Brandaris. Een moment van puur geluk." Aldus een wadzeiler. Uit Engels onderzoek blijkt dat je voor de hoogste geluksbeleving in kustlandschappen moet zijn. En dus zeker ook in het waddengebied.

Het Engelse onderzoek is uitgevoerd met behulp van de Mapiness-app. Deze app vraagt de gebruiker om een aantal keer per dag vast te leggen wat hij of zij doet en waar hij of zij is. Tegelijkertijd moet de gebruiker op een schaal aangeven hoe gelukkig hij of zij zich voelt. De Mapiness-gebruikers voelen zich duidelijk beter in een natuurlijke omgeving dan in een stedelijke. En onder de natuurlijke landschappen zijn de respondenten gelukkiger in een kustgebied dan in bergen, zoetwatergebieden, bossen of agrarisch cultuurland.

Onderzoek naar wadbeleving

De rust van een droogvallende wadplaat. Foto Ingrid de Porto

Het Mapiness-onderzoek verwerkt alleen data uit Engeland en Schotland. Voor een analyse van de beleving van de verschillende landschappen in het waddengebied moeten we een tijdje terug. In 1997 analyseerde een groep sociaal-pychologen in opdracht van de Waddenvereniging de beleving van verschillende landschapstypen in het waddengebied onder 500 bewoners van het gebied en 500 bezoekers van het gebied. In dit onderzoek kregen de respondenten een vragenlijst waarin ze konden aangeven met welke termen zij de verschillende landschapstypen associeerden. Ook kregen zij een serie foto's voorgelegd met de vraag welke emotie de foto opriep, en hoe sterk die emotie was.
Het waddengebied als geheel, dus zowel binnendijks als buitendijks, werd vooral gewaardeerd vanwege de grote diversiteit aan landschappen op een overzichtelijke schaal. Dit geeft een gevoel van keuzevrijheid, van eigen baas zijn.

Noordzeestrand in de herfst. Verbonden met de elementen. Foto Salko de Wolf

In het wadonderzoek werden twee grensvlakken tussen land en zee onderscheiden: de Noordzeekant van de eilanden, en het wad. Deze beide kusttypen riepen duidelijk sterkere emoties op dan de binnendijkse landschappen in het waddengebied: de duinen, het agrarisch cultuurland en  de dorpen. Dit is een opvallende microparallel met het recente Engelse onderzoek. Het verschil was het sterkst onder de bezoekers van de wadden. De bewoners hadden doorgaans wat meer positieve associaties bij de binnendijkse plekjes.

Noordzeebeleving

Golven en wind: ontzagwekkende natuurkracht. Foto Oscar Bos

Het gevoel van vrijheid dat wordt opgeroepen door de verre horizon, de confrontatie met een ontzagwekkende natuur, de beleving van de elementen. Dit zijn de voornaamste termen die de respondenten noemden als ze hun positieve emoties rond strand en Noordzee duidden.  Eilandbewoners verwezen nogal eens naar de zee als een bedreiging. De angst voor overstromingen leeft nog steeds. Maar normaal gesproken voelen bezoekers en bewoners zich prima tijdens een strandwandeling.

Kleur

De resultaten uit het waddenonderzoek uit 1997 geven kleur aan de resultaten van het recente Engelse Mappiness-onderzoek. Als we het waddengebied even abstraheren als een model-kustgebied wordt duidelijk waaróm mensen zich in een kustgebied gelukkiger voelen dan elders. Het belevingsonderzoek uit 1997 bevat nog steeds veel aanknopingspunten voor het ontwikkelen van educatief aanbod, de vormgeving van websites en de marketing van duurzaam toerisme in het waddengebied.

Bronnen:

George MacKerron, Susana Mourato (2015):  Happiness is greater in natural environments. In press in
Global Environmental Change.

Coeterier, F., B. Ploeger, M.B. Schöne, A. Buijs (1997): Beleving van de Wadden, onderzoek naar waarden van bezoekers en bewoners. DLO Staring Centrum, Wageningen. Rapport verschenen in opdracht van de Waddenvereniging.

Mappiness-app (alleen voor i-phone):  http://www.mappiness.org.uk/