Door: Rob van der Wal
Datum: 9 april 2026

Je ziet ze niet met het blote oog, maar het water in de Waddenzee zit vol bacteriën. Velen doen nuttig werk, zoals het afbreken van afvalstoffen, of biologisch afbreekbare plastics. 

Maar lang niet alle microplastics zijn biologisch afbreekbaar. Sommigen breken in steeds kleinere stukjes – vergelijkbaar met menselijk haar. Die stukjes worden zo klein dat ze uiteindelijk door de door de wand van de bacterie heen kunnen dringen. Met als gevolg dat bacteriën minder effectief zijn of niet overleven. In een waterzuiveringsinstallatie kunnen microplastics er bijvoorbeeld voor zorgen dat methaanetende bacteriën, die het water reinigen, hun werk niet meer doen.

Tegelijk kunnen microplastics dienen als plek waar bacteriën op kunnen groeien, vergelijkbaar met stenen waarop mossen groeien. Ze vormen een zogenaamde ‘plastisfeer': een ecosysteem bestaande uit een dun laagje bacteriën, schimmels en ander microscopisch klein leven op een stukje microplastic. 

Zo’n ‘plastisfeer’ kan niet ontstaan als plasticstukjes te klein worden. ,,Die nanoplastics verschillen erg van microplastics”, zegt NIOZ-onderzoeker Linda Amaral-Zettler, die de term ‘plastisfeer’ bedacht. Zo kunnen bacteriën lastiger hechten op nanoplastics doordat ze kleiner zijn, in de orde van grootte van het DNA in onze cellen. Er is nog maar weinig bekend over de invloed van die nanoplastics op bacteriën die in de zee leven. En of ze net zo schadelijk zijn als de microplastics.

Een van de onduidelijkheden rond nanoplastics die Amaral-Zettler wilde oplossen is of de minideeltjes invloed hebben op de afbraak van het bioplastic ‘PHA’. Dit type plastic wordt gebruikt voor het maken van kratten, mokken en laboratoriumproducten. Het is onder normale omstandigheden volledig biologisch afbreekbaar. Ook in de vrije natuur, en niet – zoals veel andere biologisch afbreekbare plastics – alleen in een composteerfabriek. Dat wordt gedaan door bacteriën.

Maar gaan die bacteriën anders reageren op de afbraak van PHA-bioplastic als die hinderlijke nanodeeltjes in de buurt zijn? Kunnen ze minder goed hun werk doen? 

,,Dat verbaasde mij wel”, zegt Amaral-Zettler. Mogelijk komt het doordat de vervelende deeltjes nanoplastic verstrikt raken in de plastisfeer die op de bioplastics leeft. Ze irriteren daar de buitenste bacteriën, maar die zijn toevallig niet zo druk met het opeten van het bioplastic. Des te hoger de concentratie nanoplastics, des te meer deeltjes gevangen raken. ,,Maar wat is het omslagpunt?”, vraagt Amaral-Zettler zich af. Oftewel: wanneer kunnen bacteriën niet langer omgaan met de stijgende hoeveelheid nanoplastics in de oceaan? Daarvoor is vervolgonderzoek nodig.

De resultaten zijn goed nieuws voor de afbraak van het biologisch afbreekbare plastic PHA in de oceaan, maar zeker geen excuus om het milieu te blijven vervuilen, benadrukt Amaral-Zettler. Micro- en nanoplastics zijn nog steeds een probleem voor onder andere de groei en voortplanting van kreeften, mosselen – en wanneer wij deze dieren eten – voor ons als mensen zelf, waarschuwt Zettler. ,,Bacteriën zijn erg veerkrachtig, maar ze zijn niet op aarde om ons plasticprobleem op te lossen.”

Corbett, L.N., De Vogel, F.A., Van der Mark, P.B.J., Zettler, E.R., Mandemaker, L.D.B., Weckhuysen, B.M., Meirer, F., Amaral-Zettler, L.A. (2026). Impact of polystyrene nanoplastics on the biodegradation of a polyhydroxyalkanoate and its associated biofilm, Environmental Pollution, Volume 392.