Denk vanuit de Waddenzee zelf, dan laat natuurherstel niet lang op zich wachten

Elke Noorderling, elke Nederlander en mensen van ver daarbuiten kennen de Waddenzee. Het beeld van ongerepte natuur, weergaloze wolkenluchten en weidse landschappen zie je meteen voor je. Een plek waar mens en natuur in harmonie met elkaar bestaan. Maar als dat alles is wat je ziet, dan heb je toch wat gemist. Niets is wat het lijkt. Als je beter zou kijken zou je zien dat de Waddenzee niet meer in topvorm verkeert en ook nauwelijks de gelegenheid krijgt om weer in vorm te raken. Het is nodig om de Waddenzee een handje te helpen. Het Programma naar een Rijke Waddenzee heeft daar de afgelopen 12 jaar aan meegewerkt.

Het Programma naar een Rijke Waddenzee is gestart als een natuurherstelprogramma in samenhang met de verduurzaming van de mosselsector. Een programma om beweging en ontwikkeling te stimuleren richting een rijke Waddenzee. Ik heb meegewerkt aan de uitvoering van het programma en kijk er met veel voldoening op terug. Het programma is inmiddels beëindigd maar een duurzaam gebruik en een dynamische, veerkrachtige en rijke natuur zijn nog niet bereikt. Er is nog werk aan de winkel.

Want het gaat nog niet goed met de Waddenzeenatuur. De natuur staat onder druk. Het aantal vogels en vissen neemt af, zeegrasvelden zijn verdwenen. Hoewel het met een aantal soorten ook beter gaat, blijft de conclusie dat natuur en economie uit balans zijn. Het evenwicht moet hersteld worden. Dat betekent dat de natuur moet worden versterkt en het gebruik verduurzaamd. Alleen dan kunnen we ook in de toekomst blijven genieten van de natuur in Waddenzee en er op passende wijze de vruchten van plukken. En dat lukt alleen als alle betrokkenen samen hun schouders zetten onder deze opgave.

Dynamisch systeem

In het Waddengebied is alles met alles verbonden, het is een samenhangend dynamisch systeem. Dat maakt de opgaven complex. En complexe opgaven vragen niet om sectorale deeloplossingen maar om oplossingen die meerdere doelen dienen. Natuur, economie en landschap in onderlinge samenhang brengen en verbindingen leggen tussen sectoren voor nieuwe kansen. We hadden binnen het programma daarbij de mogelijkheid om direct middelen en capaciteit in te kunnen zetten waar dat behulpzaam was. Vanuit het principe van ‘leren door doen’ zijn verkenningen en pilots uitgevoerd die de rijke Waddenzee dichterbij hebben gebracht. We hebben de dialoog gezocht om samen met anderen na te denken over de verre toekomst van de wadden en weer terug naar wat dat dan voor morgen betekent. Ongemakkelijke discussies zijn we niet uit de weg gegaan. Op die manier hebben we thema’s als onderwaternatuur, bereikbaarheid, dijkversterking, visserij, recreatie, verzilting, duisternis, vogels en vissen een stap verder gebracht op het uitdagende pad van transitie naar een rijke Waddenzee met bijpassend gebruik.

Topfit

Het Programma naar een Rijke Waddenzee heeft zijn steentje bijgedragen door over de domeinen heen de samenwerking te zoeken en op creatieve wijze te werken aan innovatieve oplossingen zowel voor natuur als gebruik. We dachten daarbij vanuit de Waddenzee zelf, wat die nodig zou hebben om weer topfit te raken. Dat is wat mij betreft de kern van het succes van het programma geweest.

Lezenswaardig is het overzicht van twaalf jaar Programma naar een Rijke Waddenzee, te vinden op de website van de PRW. Het programma is inmiddels gestopt maar de mensen die er werkten en met wie we werkten zijn er nog steeds. Denkend vanuit de Waddenzee blijven we werken aan herstel van de natuur en verduurzaming van het gebruik. Dan zal een rijke Waddenzee niet lang meer op zich laten wachten.

Dit artikel verscheen op 31 januari 2023 in het Friesch Dagblad

Bekijk ook het overzicht van alle eerder op initiatief van de Waddenacademie verschenen opinieartikelen in het Friesch Dagblad.