Staat van de natuur van de Waddenzee, met scores van 238 indicatoren op basis van hun huidige waarde t.o.v. een referentiewaarde (RW) en trend (gedurende de afgelopen 12 jaar).
Samenvatting “Staat van de Waddenzee 2025” gepubliceerd
Beleidskader Natuur Waddenzee
De bescherming van de natuur van de Waddenzee werd in 2009 bekroond door de toekenning van de status als UNESCO Werelderfgoed. De gedeelde verantwoordelijkheid voor de duurzame bescherming en ontwikkeling van de Waddenzee als natuurgebied, met behoud van het karakteristieke open landschap, is vastgelegd in de Agenda voor het Waddengebied 2050. In 2022 zijn de ministeries van LVVN en IenW gestart met het Beleidskader Natuur Waddenzee, dat onder andere moet bijdragen aan het beperken van negatieve effecten van menselijk gebruik om natuurwaarden in het gebied te behouden en te versterken.
Het traject naar een Beleidskader is gestart met het in kaart brengen van natuurwaarden die onder druk staan. De ministeries hebben de Waddenacademie gevraagd om hiervoor een systematiek te ontwikkelen en toe te passen voor het verkrijgen van een overzicht van de ecosysteemcomponenten waarvan de huidige staat onvoldoende is. De Waddenacademie heeft hiervoor nauw samengewerkt met het Centraal Bureau voor de Statistiek. De werkwijze werd medio 2024 gepubliceerd in een technisch rapport. Het technisch rapport over de uitkomsten wordt medio 2025 verwacht. De op 23 juni 2025 gepresenteerde publicatie is een samenvatting van de belangrijkste uitkomsten.
Aanpak
Effectieve bescherming en ontwikkeling van de Waddenzee als natuurgebied begint bij de identificatie van natuurwaarden van het gebied die men wil behouden of versterken. Deze natuurwaarden zijn voor een deel vastgelegd in nationale, trilaterale, Europese richtlijnen en internationale verdragen. Voor behoud en versterking van natuurwaarden zijn data nodig om te weten hoe deze waarden zich ontwikkelen ten opzichte van (vaak juridisch vastgelegde) referentiewaarden. Waar deze waarden beschikbaar zijn, zijn ze echter vaak verspreid over een waaier van dataportalen en rapportages.
De ‘Staat van de Waddenzee’ geeft een integrale beoordeling van de Waddenzee als geheel. Dit gebeurt door een gestandaardiseerde combinatie van informatie over de huidige waarden ten opzichte van referentiewaarden en recente trends (gedurende de afgelopen 12 jaar). Hiervoor is informatie van in totaal 238 indicatoren gebruikt, verdeeld over drie thema’s (weer & klimaat, leefomgeving en soorten).
De Staat is daarmee afwijkend van beoordelingen binnen bestaande kaders zoals de Kaderrichtlijn Water (KRW) en de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR). Ten opzichte van de voorgeschreven meer specifieke beoordelingen doet de Staat vanwege de brede beoordeling echter meer recht aan de verplichting onder diverse internationale verdragen om integraal zicht te krijgen op hoe de Waddenzee als natuurlijk ecosysteem functioneert en ontwikkelt. Wel wordt waar mogelijk voorgebouwd op concepten, methoden en referenties uit de KRW en VHR.
Staat van de Waddenzee
De uitkomsten van de Staat geven aan dat voor de Waddenzee als geheel de huidige waarden van 92 van de 238 (38%) indicatoren ‘slechter’ zijn dan de referentiewaarden, waarvan 37 van de 238 (16%) in de afgelopen 12 jaar een verdere ‘verslechtering’ lieten zien (Figuur). Voor 66 van de 238 (28%) van de indicatoren van de Staat van de Waddenzee zijn de huidige waarden bovendien ‘onzeker’ t.o.v. de referentiewaarden. Omdat voor die indicatoren niet uitgesloten kan worden dat de huidige waarden ‘slechter’ zijn dan de referentiewaarden, vragen ook deze aandacht vanuit beleid en beheer. De indicatoren die ‘beter’ zijn dan de referentiewaarden en ‘verbetering’ lieten zien (32%) kunnen ons helpen om te begrijpen waar de sleutels tot succes voor natuurbeheer liggen.
Dit betekent dat de huidige staat van de Waddenzee voor veel aspecten onvoldoende is. De Staat geeft niet aan wat de mogelijke oorzaken van deze ontwikkelingen zijn, en dus ook niet welke maatregelen toegepast kunnen worden om het tij te keren. Dit zal in de vervolgstappen van het Beleidskader Natuur Waddenzee worden opgepakt.
Het gebruik van de Staat van de Waddenzee is het meest zinvol als het een onderdeel vormt van een structurele beleidscyclus, waarbij de resultaten worden ingezet voor beleidsvorming (zoals beoogd in het Beleidskader Natuur Waddenzee) en de effecten van de uitvoering van dat beleid regelmatig worden getoetst en geëvalueerd (bijvoorbeeld 1x per 3 jaar). Hierbij zou dan ook structureel moeten worden samengewerkt met de Basismonitoring Wadden om alle data en informatie openbaar te maken, en met het Common Wadden Sea Secretariat om waargenomen waardes en trends van de indicatoren in de Nederlandse Waddenzee beter te kunnen duiden door een trilateraal perspectief.
Het rapport is te vinden via onze publicatielijst of hieronder te downloaden.
Download
Philippart, K., K. Bastmeijer, P. van Beukering, P. Hoekstra, H. van Londen, P. Bogaart, K. Brandenburg & F. Petersma (2025). Staat van de Waddenzee 2025. Waddenacademie rapport 2025-01 (pdf 1 Mb).