De schaduw van de oester biedt een koele schuilplaats. ‘Kan helpen tegen steeds hetere zomers’

Door: Rob van der Wal
Datum: 5 februari 2026

Een rif in de Mok, een baai in het zuiden van Texel, zit vol oesters. Het is niet de inheemse platte oester – die lijkt door overbevissing en ziekte vrijwel verdwenen. Hier zit de invasieve exotische Japanse oester, voor de kweek begin jaren zestig naar Nederland gebracht. Net als op vele andere riffen in de Waddenzee.

Anders dan wat de naam ‘invasief exotisch’ doet vermoeden, is het niet per se een probleem dat de Japanse oester hier zit, benadrukt Rosa Jolma. Ze is als promovendus op het gebied van invasieve parasieten en klimaatverandering verbonden aan het NIOZ op Texel en de Universiteit Utrecht. Jolma kijkt naar het effect dat oesters hebben op hun omgeving en hoe klimaatverandering hun leefomgeving gaat veranderen.

Oesters kunnen zelfs schaduw bieden aan andere diersoorten op het moment dat een oesterplaat met de getijden droog ligt. Dat blijkt uit eerder onderzoek in tropische gebieden, waar oesters op een meer rotsachtige bodem voorkomen. Soorten als wormen, krabben, slakken en andere schelpdieren blijven in de schaduwrijke holtes onder oesters langer vochtig en warmen minder snel op. Temperatuurverschillen tussen de rotsbodem en de holtes kunnen oplopen tot 6 graden.

Om dat te onderzoeken, hebben Jolma en haar collega’s een jaar lang temperatuurmeters geplaatst. Deze lijken op mosselen en zijn tussen de kale Waddenzeebodem en de oesters geplaatst. De proef met deze ‘robomossels’ is op twee plaatsen gedaan: de Mokbaai (in het zuiden van Texel) en een oesterrif bij het buurtschap Oost, in het noordoosten van het eiland. De temperatuurmeters lijken qua vorm niet alleen op een mossel, maar ook qua reactie op temperatuurveranderingen. Allemaal om de metingen zo betrouwbaar mogelijk te maken.

Wat bleek: de oesters vormen ook in de Waddenzee een koelere schuilplaats. Al lagen de temperaturen in de zomer hier slechts gemiddeld 0,2 tot 0,4 graden lager dan buiten de oesterriffen. Tijdens een hittegolf kon dat temperatuurverschil oplopen tot enkele graden.

Het is minder spectaculair dan Jolma op basis van het eerdere onderzoek had verwacht. Maar het kleine temperatuurverschil kan in de toekomst uitmaken. „Dieren die op de riffen leven, zijn gewend aan wisselende temperaturen, dus ze zijn niet zo gevoelig”, zegt Jolma.

„Maar als hittegolven door klimaatverandering erger worden, kan een halve graad uitmaken. Tijdens een reeks hittegolven in het Kanaal bij Engeland zijn al mosselen gestorven.”

In andere omstandigheden is het temperatuureffect omgekeerd. Bijvoorbeeld op locaties waar er nog een poel met water tussen de oesters blijft staan. Dat kleine laagje water warmt snel op, waardoor de gemiddelde maximumtemperatuur daar juist 0,6 graden hoger ligt. Dat is mogelijk slecht nieuws voor de mossels, maar kan voor een parasiet die in de mossels leeft een voordeel zijn.

Of die temperatuurverschillen voor de mossel echt uitmaken, is een mooi onderwerp voor een vervolgstudie, vindt Jolma. „Nog een vervolgonderzoek zou kunnen zijn om naar de temperatuur van de modder onder de oesterriffen te kijken op verschillende dieptes. Zo kun je het effect op bijvoorbeeld wormen zien.”

Jolma, E.R.E., Van Leeuwen S., Thieltges, D. W. 2026. Thermal buffering by intertidal oyster reefs on mudflats in the European Wadden Sea, Marine Environmental Research, Volume 215.