Een rockconcert onder water – hoeveel last hebben zeedieren van onderwatergeluid?

Dat de Noordzee vol zit met onderwatergeluid, was al bekend. Nu kunnen we ook systematisch achterhalen hoeveel last dieren van die herrie hebben.

Mensen hebben dat niet altijd door, weet Merel den Held, programmaleider duurzame visserij bij Stichting De Noordzee. “Iedereen kan zich wel voorstellen wat teveel geluid met de mens doet, maar onderwatergeluid is een vrij onbekend probleem.” Dat terwijl geluiden onder water heel hard kunnen zijn en ook nog eens veel verder kunnen dragen. Een vrachtschip kan tot wel 190 decibel aan geluid produceren, vergelijkbaar met een rockconcert.

En daar hebben dieren last van. “Een kabeljauw is supergevoelig voor geluid”, vertelt ze. “Geluid beweegt onder water als krachtige trillingen door het lichaam. De zwemblaas van een kabeljauw kan die trilling versterken en doorgeven aan het gehoor.” Bij harde geluiden kan dat leiden tot stress en verstoring van gedrag, waardoor de vissen hun oriëntatie kunnen verliezen. Ze kunnen zelfs in een soort freeze terechtkomen. De kabeljauw zwemt dan niet weg van het harde geluid in de buurt, wat het negatieve effect verder versterkt.

Kabeljauw is niet de enige vis die zoveel last heeft van herrie.  Recent onderzoek van Den Held en internationale collega’s identificeerde soorten die exemplarisch zijn voor de overlast van onderwatergeluid. Van mossels die hun schelp dichtdoen en stoppen met eten door de harde geluiden, tot bruinvissen die hun weg zoeken met echolocatie, en door andere geluiden letterlijk het spoor bijster raken.
 

Maar hoeveel overlast is te veel voor een dier? Er bestond nog geen manier om dat systematisch in kaart te brengen, tot nu. Den Held en collega’s beoordeelden tientallen soorten uit verschillende diergroepen, waaronder zeezoogdieren, vissen en ongewervelden. De soorten kregen een score op basis van verschillende factoren, zoals gehoor en bekende effecten van geluid op gedrag en hun ecologische waarde.

Vervolgens mochten biologen die veel af wisten van de soort en geluidsexperts hun input leveren op de gegeven scores. “Onze scores en die van de experts kwamen heel dicht bij elkaar in de buurt”, zegt Den Held. Het was een teken dat ze goed zaten.

De vijftien soorten die in de studie gekozen zijn, zijn degenen over wie veel kennis beschikbaar was. Dat zijn veelal de commercieel beviste soorten. Dat heeft zijn nadelen, weet Den Held. Zo mist kennis over soorten die van grotere ecologische waarde zijn, zoals dwergkabeljauw, oesters en krabben. Dat een soort niet geselecteerd is, betekent dus niet dat deze niet gevoelig is voor geluid.