Oesters en mossels brengen koolstof in de bodem – is dat een opsteker voor het klimaat?

De invloed van mossels op het zeeleven lijkt nog groter dan gedacht. Gemengde mossel- en oesterbanken laten koolstofrijk materiaal begraven, met een mogelijk positief effect op het klimaat.

Gewapend met een schep ging marien ecoloog Caterina Coral in de zomer van 2023 bij laagtij het wad op. Op twaalf mosselbanken in de Waddenzee ging de schop op verschillende plekken de grond in langs de kusten van de Waddeneilanden en Griend, het onbewoonde eiland midden in de Waddenzee, ten oosten van de veerbootroute naar Vlieland en Terschelling.

Meer dan duizend keer vulden Coral en haar collega’s van het NIOZ een potje met de zompige, kleiige zeebodem. Dat deden ze op drie dieptes: aan de oppervlakte, op zo’n 10 centimeter diepte en op 25 tot 28 centimeter – een spadediepte onder het oppervlak.

Het doel? In kaart brengen welke invloed de mosselbanken hebben op hun omgeving. Uit eerdere studies bleek namelijk dat de zeebodem op sommige plekken tot wel honderden meters verderop wordt aangepast door één mosselbank. Terwijl slechts twee procent van het getijdengebied in de Waddenzee is bedekt met mossels, beslaat hun invloed daardoor tot wel elf procent van het hele gebied.

Om te snappen waarom een mosselbank zoveel effect heeft op de omgeving, moeten we eerst kijken naar het lokale effect van een mosselbank. Er gebeuren twee dingen: oesterbanken remmen de stroming af, waardoor kleinere zanddeeltjes naar de bodem zakken. En er komen onverteerde etensresten van de schelpdieren vrij: hun uitwerpselen.

Al dat materiaal komt diep in de bodem terecht en dát - zo ontdekte Coral - is géén lokaal effect. Toen ze met een spade dieper de grond in ging, bleek ook daar kleine sedimentdeeltjes en het organisch materiaal terug te vinden. Zelfs op honderden meters van de plek waar nu oesterbanken liggen.

Hoe kan het dat die deeltjes verderop terug te vinden zijn? ,,Misschien zijn de banken vroeger groter geweest, hebben ze toen organisch materiaal achtergelaten, en zijn ze toen weer gekrompen”, suggereert ecoloog Coral. ,,Daarnaast groeien mossels en oesters op elkaar, waardoor het sediment en organisch materiaal dieper en dieper de bodem in wordt gedrukt.” Ook geldt: des te dichter de mosselbank begroeid is, des te meer organisch materiaal en sediment er in de bodem aanwezig is.

Het sediment en organisch materiaal is van belang voor diersoorten die rondom de banken leven, zoals wormpjes en andere schelpdieren. De vondsten uit dit onderzoek zijn aanleiding voor uitbreiding van de natuurbescherming rondom de mossels, vindt Coral ,,Als zeeleven baat heeft bij het organisch materiaal dat zich in de zone rond de riffen afzet, dan moeten we niet alleen de riffen zelf beschermen, zoals nu, maar ook de omgeving.”

En er is mogelijk nog een opsteker, suggereert Coral: de klimaatimpact van gemengde mossel- en oesterbanken. De etensresten van oesters en mossels bevatten veel koolstof. Het onderzoek toonde aan dat dit organische materiaal ook dieper in de zeebodem terecht komt, waar het niet verder verteert. En dus halen mossels en oesters op die manier koolstof uit de lucht. Helemaal interessant aangezien de totale oppervlakte aan mossel- en oesterbanken in het voorjaar van 2025 ineens is verdrievoudigd als gevolg van een grote zaadval in 2024.