Waar zitten de droogvallende zeegrasvelden?
Door: Wouter Hoving
Datum: 7 mei 2026
Het Duitse deel van de Waddenzee heeft het grootste droogvallende zeegrasveld van Europa. Maar hoeveel van dit zeegras is er überhaupt in Europa? En waarom is dat belangrijk?
Wist u dat droogvallend zeegras ongeveer 212 vierkante kilometer bedekt langs de getijdenkusten van Europa? Dat is een gebied zo groot als Parijs en Lissabon samen. Hotspots van zeegrasvelden zijn te vinden van Duitsland tot aan Portugal.
Een team van Europese onderzoekers zette alle zeegrasvelden op een rijtje. Ze vonden twaalf hotspots op ons continent. Tot nu toe waren nog lang niet alle zeegraslocaties goed in kaart gebracht. Nederland doet actief aan monitoring, maar in veel Europese landen is het beeld minder duidelijk.
Dat heeft er ook mee te maken dat er twee soorten zeegras zijn: groot en klein zeegras. Groot zeegras is veel onderzocht en goed beschermd, maar de kleine variant is lange tijd ten onrechte beschouwd als ecologisch minder interessant en is dus op veel plekken niet goed in kaart gebracht.
De voordelen van zeegrasvelden
Zeegrasvelden zijn zeer waardevol. Ze zijn voor zeedieren waardevol als plek om te schuilen, op te groeien en voedsel te vinden. Wereldwijd is zeegras van levensbelang voor miljarden organismen. Van bacteriën en schimmels tot zeeschildpadden, dolfijnen, haaien, roggen, zeehonden, zeevogels en otters - het zijn echte hotspots voor biodiversiteit. Honderden vissoorten maken op enig moment in hun levenscyclus gebruik van deze plek.
De zeegrasvelden hebben ook een positieve invloed op de waterkwaliteit. Ze vangen vuiligheid, maken het water helderder en vangen ziekteverwekkers uit het water. Ze zijn een goede hulp in de strijd tegen klimaatopwarming: de grasvelden slaan grote hoeveelheden CO2 op. Ook helpen ze als natuurlijke kustbescherming.
Natuurherstel moet volgens nieuwe regels
Vanwege die grote ecologische waarde moeten lidstaten in Europa zeegras niet alleen behouden, maar ook terugbrengen. De Europese Natuurherstelverordening (NHV), aangenomen in 2024, verplicht lidstaten om waardevolle ecosystemen te herstellen. Zeegras is een van de zeven mariene habitattypen die onder die verplichting vallen. Andere voorbeelden zijn mossel- en oesterbanken, kalkwiervelden en zachte sedimenten. Nederland is bezig met een Nationaal Herstelplan (NHP), met daarin onderbouwde herstelmaatregelen. Ook andere landen zijn ermee bezig.
Daarom komt deze zeegraskaart van het internationale onderzoeksteam op een perfect moment. Onderzoekers maakten een model via satellietbeelden van Google Earth Engine om zeegrasvelden te ontdekken. Hierbij richtten de onderzoekers zich uitsluitend op zeegrasvelden die droogvallen met de getijden, want alleen die velden zijn te zien met satellietbeelden.
“Droogvallend zeegras werd jarenlang over het hoofd gezien”, vertelt onderzoeker-bioloog Laura Govers van de Rijksuniversiteit Groningen die namens Nederland meewerkte. “Ik denk omdat het er minder aantrekkelijk uitziet.”
Onterecht, vindt de onderzoeker. Zeegrasvelden in zo’n intergetijdengebied zijn kwetsbaar door blootstelling aan droogte en menselijke invloed, en kunnen dus alle bescherming gebruiken.
Een overschatting
Govers is wel kritisch op de conclusies in het onderzoek waar ook haar eigen naam boven staat. Volgens haar wordt daarin de hoeveelheid zeegras in Europa nog iets overschat. In het Waddengebied kan Govers stukjes aanwijzen die volgens het satellietmodel ten onrechte als zeegras zijn aangeduid. In werkelijkheid zijn dat bijvoorbeeld zandplaten vol algen. Ook heeft het zoekmodel moeite met zeegrasvelden waar de plantjes niet zo dicht op elkaar groeien. “Daarom kunnen we dit onderzoek in de Nederlandse Waddenzee, waar alleen zeegrasvelden met een lage bedekking aanwezig zijn, minder goed gebruiken.”
Niettemin vindt Govers de kaart een goede eerste aanzet om zeegras in kaart te brengen. “Alleen als je weet waar de velden zijn, kun je ze ook beschermen en herstellen.”
Er valt nog heel wat te herstellen in Europa. Ook in het Waddengebied. Ooit waren hier enorme zeegrasvelden. Door de wierziekte is veel verdwenen, maar ook door menselijk toedoen. Deltawerken en kustontwikkeling veranderden het systeem. Na de bouw van de Afsluitdijk kwam er bijvoorbeeld veel algenbloei in de Waddenzee. Het zeegras verstikte door te weinig zicht.
Herstel in de Waddenzee
In heel Nederland is nu nog ongeveer 150 hectare zeegras over, versnipperd in kleine stukjes. In de Waddenzee onder meer langs de kust van Terschelling, langs de Groninger kust en in de Eemsmonding bij Delfzijl. Omdat er relatief weinig zeegras is, komt er ook weinig zaad vrij. Zeegrasvelden ontstaan daardoor zelden spontaan, ondanks dat de waterkwaliteit van de westelijke Waddenzee is toegenomen. Ook kan zaad vanuit Duitsland door de richting van de zeestroming - van west naar oost - Nederland moeilijk bereiken.
In Nederland zijn bij Griend en Ameland stukken droogvallend zeegras hersteld in opdracht van Rijkswaterstaat. De zeegrasvelden zijn in de afgelopen jaren door het inzaaien flink gegroeid - tot wel ongeveer 1100 hectare bij Griend. Ook wordt er onderzoek gedaan naar het herstel van ondergedoken zeegras. Dat is een uitdaging: onder water is gebrekkige lichtinval en maken golven het de planten moeilijk.
In het Duitse deel van de Waddenzee is wel een groot cluster aan droogvallende zeegrasvelden aanwezig: een gebied van 14,6 vierkante kilometer. Hier is de waterkwaliteit sterk verbeterd en heeft het zeegras zich goed kunnen herstellen.
Dit Duitse zeegrasveld is met afstand de grootste hotspot aan droogvallend zeegras van heel Europa. Daarna volgen Arcachon Bay in Frankrijk (6 km2) en Ria Formosa in Portugal (5,6 km2). Uit het onderzoek blijkt ook dat er vanaf 58° NB geen droogvallende zeegrasvelden meer zijn in Europa. Dat is de breedtegraad die langs het zuidelijkste puntje van Noorwegen komt. Dit komt ook doordat daar weinig droogvallende platen zijn.
Zelf benieuwd geworden waar je zeegras kunt vinden? Kijk hier (om zeegras te zien moet je behoorlijk inzoomen).
Bronnen
Davies, B. F. R., Oiry, S., Roca, M., Rosa, P., Zoffoli, M. L., Poursanidis, D. Dolch, T., Ondiviela, B. Galván, C., Brito, A. C., Lilley, R. J., Govers, L. L., Gade, M., Barillé, L., Gernez, P. (2026). Mapping intertidal seagrass extent and phenology across Europe using Sentinel-2 time series. Remote Sensing of Environment, 333, 115116.
Earth Engine Projects. (2026). European intertidal seagrass – interactive map. Geraadpleegd op 23 april 2026.
Europese Unie. (2024). Verordening (EU) 2024/1991 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2024 betreffende natuurherstel en tot wijziging van Verordening (EU) 2022/869. Publicatieblad van de Europese Unie, L 2024/1991, 29 juli 2024..
Rijkswaterstaat. (2025, 6 augustus). Rijkswaterstaat onderzoekt herstel ondergedoken groot zeegras. Informatiepunt Leefomgeving (IPLO). Geraadpleegd op 23 april 2026.
Rijkswaterstaat. (z.j.). Wat is zeegras? Waterinfo Extra. Geraadpleegd op 23 april 2026.